Download nu de GRATIS Oefenbladen Rekenen
Toegang

Page content

Scores cito toetsen: wat je moet weten over het leerlingvolgsysteem

Scores cito toetsen: wat je moet weten over het leerlingvolgsysteem

Om te kunnen begrijpen hoe de scores van de Citotoetsen uit het leerlingvolgsysteem in elkaar zitten, geven we hieronder een uitleg over:

Het Cito leerlingvolgsysteem

Op de basisschool krijgen kinderen toetsen uit de boeken waar ze mee werken. Dit worden de methodegebonden toetsen genoemd. Kinderen krijgen voor het gemiddelde resultaat van de toetsen in een bepaalde periode een cijfer, of bijvoorbeeld een voldoende of goed op hun rapport. Bekijk het artikel “Verschil Cito en methodegebonden toetsen” voor meer informatie over methodegebonden toetsen.

Naast de toetsen uit de schoolboeken maken de leerlingen op de meeste scholen toetsen uit een leerlingvolgsysteem. Het meest gebruikte leerlingvolgsysteem in Nederland is het leerlingvolgsysteem van Cito.

Cito is een organisatie die gespecialiseerd is in het samenstellen van toetsen. Ze zijn bijvoorbeeld ook verantwoordelijk voor het maken van de eindexamens op de middelbare school.leerlingvolgsysteem-cito

Met een leerlingvolgsysteem wordt tweemaal per jaar per lesstofonderdeel onder meer vastgesteld:

  • of een kind zich goed ontwikkelt als je kijkt naar de uitslagen van de vorige toetsen.
  • of een kind zich goed ontwikkelt als je het vergelijkt met andere kinderen van dezelfde leeftijd.

Een leerlingvolgsysteem is dus een meetinstrument voor de lange termijn. Je kunt er de ontwikkeling van een kind mee volgen.

Cito toetsen: toetsscore en vaardigheidsscore

Je kunt niet zomaar de resultaten van verschillende cito toetsen met elkaar vergelijken. Een rekentoets in groep 4 heeft een andere inhoud dan een toets in groep 6. Om deze toetsen toch te kunnen vergelijken, wordt het aantal goed gemaakte opgaven naar eenzelfde meetschaal vertaald.

vaardigheidsscore

Het aantal goed gemaakte opgaven wordt de toetsscore of ruwe score genoemd. Een voorbeeld:

Sanne heeft de cito toets rekenen E3 gemaakt. De toets bestaat uit 50 opgaven. Sanne heeft 36 vragen goed beantwoord. De toetsscore van Sanne is 36.

vaardigheidsscore-citoDeze ruwe score wordt vervolgens omgezet naar een zogenaamde vaardigheidsscore. De toetsscores van de verschillende toetsen van bijvoorbeeld rekenen worden op eenzelfde schaal (de vaardigheidsschaal) gezet.

Met de vaardigheidsscores kunnen de toetsen uit verschillende leerjaren of groepen met elkaar worden vergeleken.  De resultaten van de toets Rekenen E6 (de toets die eind groep 6 wordt afgenomen) kunnen nu vergeleken worden met de resultaten op de toetsen Rekenen M6 (midden groep 6) en Rekenen E5 (eind groep 5). De leerkracht kan de ontwikkeling van een leerling in een bepaald vakgebied, bijvoorbeeld rekenen, met de vaardigheidsscore volgen.cito-toetsen-scores

De leerkracht kan ook de ontwikkeling van de vaardigheidsscore in een grafiek laten zien. Dit geeft een overzichtelijk beeld van de voortgang van je kind bij een bepaald vak.

Scores cito toetsen: niveaus

Met de niveaus ofwel normen worden de resultaten (de vaardigheidsscores) van een leerling afgezet tegen de resultaten van andere leerlingen in Nederland die in dezelfde groep zitten.

De niveaus worden aangegeven met de letter A t/m E of met I t/m V. De normering I t/m V sluit beter aan bij de scores van de Cito Entreetoets.Scores cito I-V

 

Onderstaand een overzicht van de scores A t/m E. Scores cito A-E

 

In onderstaande afbeelding zijn de indeling in I t/m V en A t/m E met elkaar vergeleken. De grijze lijn in het midden geeft het landelijk gemiddelde weer. Ook zijn in deze afbeelding de A+ score, I+ score en V- score weergegeven.Cito scores landelijk gemiddelde

Uiteindelijk komt het niveau op het rapport van je kind te staan.  Om de voortgang van je kind goed te kunnen volgen is het dus de moeite waard om de leerkracht naar de vaardigheidsscore en het functioneringsniveau te vragen.

Geef hieronder als reactie jouw mening over de Citotoetsen en het leerlingvolgsysteem. Of voeg informatie toe voor andere ouders in een reactie.

    Comment Section

    70 reacties op “Scores cito toetsen: wat je moet weten over het leerlingvolgsysteem


    Door Peter de Visser op 6 oktober 2015

    Wat m.i. HEEL belangrijk is, maar wat veel te weinig wordt aangesneden wordt, is de vraag:
    “Wat doet de school met leerlingen die een D of een E scoren?”
    Mogelijkheden:
    1. Niks doen. De cito is een middel om het niveau van vast te stellen. Dat weten we dan 2x per jaar. Meer niet.
    2. Het niveau van de leerling aanpassen naar “beneden”. Dus makkelijker leerstof geven. Probleem in de klas “opgelost”. Kind maakt waarschijnlijk minder fouten op lager niveau. Heet dat “succes-ervaringen”?
    3. Extra energie in het kind stoppen. Tîjdens schooltijd en/of buiten schooltijd.
    Ieder kind gaat vooruit met meer aandacht, tijd , goed toegesneden/extra uitleg, visualiseren, inslijten en andere doordachte, didactische handelingen.
    Punt 1 is het makkelijkst.
    Punt 2 en 3 heten “adaptief onderwijs”.

    Eén ding is zeker: mijn (schandalig) grote bijlespraktijk buiten schooltijd zit overvol met “normale kinderen” die allemaal vooruit gaan. De een sneller dan de andere.
    “Niet kunnen” bestaat bij mij niet.
    De meesten zouden niet bij mij moeten zitten.
    De praktijk blijkt echter geheel anders.
    School en ouders: kiest u maar: Punt 1, 2 of 3…


    Door angelique op 7 oktober 2015

    onze zoon heeft sinds groep 7 bijles in rekenen en spelling en een beetje begrijpend lezen en is zeker vooruit gegaan.hij kreeg 2 x per week nu in groep 8 1 x per week
    ook kan hij de cito vraagstellingen oefenen omdat hij dat niet begreep .


    Door Erik op 20 december 2015

    Peter, wat mij betreft is punt 3 de enige en juiste oplossing. Bij mijn dochter op school heeft men in groep 8 reken bijles georganiseerd voor kinderen die hoger scoren dan gemiddeld om op deze manier het hogere schooladvies te onderbouwen. Kinderen die lager presteren krijgen eenvoudiger opgaven of er gebeurt verder niets mee. Dit betekent volgens mij dat op deze manier veel kinderen een negatieve leerervaring opdoen en te laag beoordeeld worden voor het schooladvies voor het voortgezet onderwijs. Misschien nog wel erger, ze raken overtuigd van een leerbeperking. In de praktijk betekent dit helaas dat je als ouder zelf bijles verzorgt of inkoopt. Wat mij betreft een ongewenst effect van het huidige beleid m.b.t. basisonderwijs.


    Door Plien op 26 januari 2016

    Helemaal mee eens onze zoon heeft ook iets meer uitleg nodig en daar word door school veel te weinig aan gedaan
    Als we thuis extra oefenen zie je hem vooruitgaan al twee jaar achter elkaar


    Door Lucia op 27 januari 2016

    objectief gezien is punt 3 de juiste oplossing, maar als alle kinderen (van ouders die het kunnen betalen) bijles krijgen -om wat voor reden dan ook -tekortschieten van school of gewoon de normale ontwikkeling van het kind- drijf je hiermee het gemiddelde omhoog en hou je het systeem in stand dat kinderen zich tekort voelen schieten en ouders bijles gaan regelen en het kind het signaal krijgt dat het niet goed genoeg is, immers alle kinderen worden aan dat gemiddelde gerelateerd met hun cito score en hiermee worden de gemiddelde cito scores kunstmatig opgekrikt. Hiermee wordt de nadruk op cognitie mijns inziens veel te groot.


    Door Els van der Velden op 29 november 2016

    Ja maar door die bijles niet te verzorgen haal je het gemiddelde omlaag! En als je het middels bijles omhoog haalt buiten school om dan is er meer tijd om de andere kinderen extra aandacht te geven. Dus volgens mij een een winwin situatie.


    Door Susan op 4 december 2016

    Met dit punt zitten wij ook! We kunnen best bijles betalen en er zou best meer uit te halen zijn bij mijn dochter, maar dan ben ik bang dat ze altijd in de bijles of ondersteuning zou zitten om een bepaald niveau te blijven continueren.. daarbij misschien ook op haar tenen lopen. Wij zelf zijn vroeger met mavo begonnen en via mbo naar hbo doorgestroomd. Even meer tijd nodig..


    Door koen op 16 juni 2016

    precies het zelfde bij mijn docheter


    Door hannah op 13 februari 2017

    De negatieve leerervaringen bij kinderen, die te weinig worden uitgedaagd komen helaas nog teveel voor. Ik ken leerlingen die drie jaar op rij dezelfde reken-en taalstof krijgen. Hoe voelt dat voor een leerling? Er is nog veel te verbeteren in onderwijzend Nederland!


    Door Jarno op 26 januari 2016

    Mijn vraag zou ook zijn, wat doet de school met de I+ leerlingen. Zijn dit de leerlingen die met een minimale instructie ver boven het niveau scoren en in die zin de instructie van de leerkracht veel minder nodig hebben. Laat je die hun tijd uitzitten of laat je die ook leren. Fysiologisch gezien bouw je bruggen in je hersenen met leren, dus als een kind niet leert, zou dat desastreuze gevolgen kunnen hebben.


    Door J op 26 januari 2016

    Dit is in ons geval een kind wat gefrustreerd raakt op school en niet meer gemotiveerd is. Rekenen is lastiger voor hem en dat gevoel kent hij niet. Dus wanneer het op leren leren aankomt en er een onbehaaglijk gevoel hem bekruipt, haalt hij af. Kind leert niks meer, want het is of “stom en saai” of “dat kan ik niet!”. Zie daar het vastgelopen kind.


    Door P. op 1 juni 2017

    Precies mijn vraag (had ik deze vraag maar 5 jaar geleden gehad toen dochter in groep 1 zat). Helaas doet school van dochter dus niets met kinderen die I+ scoren en daar is dochter nu de dupe van.


    Door tasneem op 26 januari 2016

    Hoe kan je de cito score van de kinderen bekijken?


    Door Maaike de Boer op 26 januari 2016

    Hi Tasneem,

    De scores van de Citotoetsen staan meestal op het rapport van je kind. Je kunt er ook altijd naar vragen bij de leerkracht.


    Door W. Koster op 26 februari 2016

    Navraag doen bij school.. Voor onze dochter (groep 3) hebben we een link + inloggegevens gekregen waarmee we deze gegevens dus zelf ook kunnen inzien. Ik ga er in deze even vanuit dat het grote gros van de scholen (met cito systeem) het via deze weg hebben ingericht voor ouders/verzorgers..


    Door melodia op 1 april 2016

    wat kunnen jullie precies inzien ? toetsen ? cijfers ?


    Door Iel op 1 juni 2017

    Bij ons staat het op het rapport en bij de oudergesprekken laten ze het in een grafiek zien.Je kan ook eens een toets inzien als je dat zou willen.
    Bij het gesprek liggen er allerlei schriften toetsen en boeken klaar van onze kids.


    Door Janna op 31 januari 2016

    Helemaal mee eens Peter.
    Voor het lezen van jouw reactie heb ik alleen maar stilgestaan bij wat ik kan doen om het beste uit ons zoontje te halen. Hij zit nu in groep 3 en doet het vrij goed.
    Ervan uitgaande dat de juf dit ook doet. Worden de kinderen wel genoeg getriggert om het beste uit zichzelf te halen? Dat is een vraag die ik zeker meeneem naar het volgende 10 minuten gesprek op school.
    Volgens mij is zo ongeveer iedere school voor punt 3.
    Maar word dit wel toegepast door de leerkracht…
    Zo is elke leerkracht anders.
    Ik ben erg benieuwd naar het antwoord van de juf op mijn vraag.
    Dank voor jouw bericht Peter!


    Door Rebekka op 26 mei 2016

    Individuele aandacht (structureel) werkt vaak prima inderdaad. Helaas hebben de meeste scholen hier geen mogelijkheden voor…


    Door Alex op 29 november 2016

    En geen tijd!! Een klas met 30 kinderen is nooit bedoeld geweest voor individueel onderwijs. dat is altijd bedacht door mensen die zelf nooit voor de klas hebben gestaan, maar wel heel goed weten hoe wij (leerkrachten) het moeten doen.


    Door Birgit op 9 februari 2017

    Ik heb het ook ervaren. Doordat ik mijn dochter extra uitleg gaf over de rekensommen (adaptief) ging zij met rekenen in de score omhoog van C naar B. Is dit niet de rol van de docent?


    Door Suzana op 10 maart 2017

    Helemaal met u eens!!!
    School van mijn dochter zei tegen mij tijdens het advies gesprek: dat de reputatie van hun school zelfs belangrijker is dan niveau van mijn kind. Hier kiezrn ze voor optie 1. Kinderen lager inschalen om zo geen “blauwtje” te lopen bij VO school.


    Door Jasmijn op 7 oktober 2015

    Mijn persoonlijke ervaring:
    Punt 1
    zo jammer, vooral met de mooie ontwikkeling die “passend onderwijs” heet. En ik zie het om me heen ook teveel gebeuren. Waarom krijgt niet ieder kind de ondersteuning die hij of zij nodig heeft om tot een evenwichtige leerling naar het MO te gaan.


    Door Gerben op 7 oktober 2015

    Een heldere samenvatting. Ten aanzien van de laatste alinea wel twee opmerkingen.
    1. Niet alle scholen vermelden het niveau (A-E of I-V) op het rapport. Zelf ben ik daar ook geen voorstander van, want een niveau zegt nog niets over de groei. Bovendien kan een niveau zo’n label worden (ik ben een A, jij bent een D). Ik adviseer om met ouders de ontwikkelingsgrafiek te bespreken en om dus naar GROEI te kijken. Want elk kind moet groeien, of het nu in niveau A of E zit. Op die manier kijk je dus impliciet ook naar de (groei in) vaardigheidsscores. Kom ik op het twee punt:
    2. Een vaardigheidssore op zich zegt helemaal niets (83 voor Rekenen-Wiskunde?). Voor leerkachten vaak al een lastig begrip, voor ouders helemaal. Een FUNCTIONERINGSNIVEAU zegt veel meer. Cito heeft deze aanduiding bedacht met name voor de communicatie met ouders. Als bij een vaardigheidsscore een functioneringsniveau M5 hoort, betekent dit dat de leerling preseteert op het niveau wat gemiddeld midden groep 5 wordt gehaald. Daarmee wordt ook meteen de voorsprong of achterstand zichtbaar.


    Door Britt op 7 oktober 2015

    Ooit tijdens mijn opleiding van de kweekvijver heb ik Cito toetsen of gekte als eindopdracht gedaan. Leerkrachten betrokken de scores op hun eigen functioneren met als gevolg dat de toetsen niet meer objectief werden afgenomen. Dit zie ik helaas 20 jaar later nog steeds.
    De Cito’s werden ooit in het leven geroepen als signaleringstoetsen om indien nodig, extra aandacht en ondersteuning aan de leerling te geven op basis van de diagnose van de gemaakte toetsen. Tot mijn verdriet worden er nu nog uitlatingen gedaan van: hij heeft gelukkig nog een C ( wel een lage maar toch).
    Bij navraag waar een leerling bv op de Cito uitvalt moeten velen mij het antwoord schuldig blijven.


    Door Peter de Visser op 9 oktober 2015

    Reactie op Britt:
    Zolang velen in het onderwijs vinden dat “een kind zichzelf moet ontwikkelen” en men verantwoordelijkheid bij het kind legt, is er weinig reactie op een slechte score. Ook het door kinderen zelf nakijken is een regelrechte ramp. Een leerkracht heeft vaak geen idee wat er mis gaat en de gebreken stapelen maar op. Ik krijg in mijn bijlespraktijk normale kinderen uit gr. 7 en 8 die niet kunnen klokkijken, de tafels/deeltafels niet kennen, geen gram van een km kunnen onderscheiden en de volgende rekenstommiteit als de “topper” presenteren:
    72 – 47 = ??
    Hun bizarre oplossingsmethode:
    70 – 40 = 30
    2 – 7 = 5 (!!) Ja, echt!
    30 – 5 = 25
    Dat het geen leerkracht opvalt, is, omdat er altijd een z.g. “goed antwoord” uitkomt en men alleen de antwoorden nakijkt ALS men tenminste al nakijkt, want het meeste werk gaat ongezien het laatje weer in.
    Uit een foute oplossing kan echter nóóit een goed antwoord komen… (Probeer maar andere minsommen onder de 100, dan zie je het.)
    Is het gek dat de laatste decennia het rekenonderwijs zo belabberd is? Het taalonderwijs niet minder.


    Door Helene Hermans op 26 januari 2016

    Ben ook bijlesdocente, Peter.
    Deze oplossing voor aftreksommen kom ik heel vaak tegen en worden op school aangeleerd!
    Een “nieuwe”methode voor optellen/aftrekken on der elkaar geeft, bij grotere getallen, een ellenlange optel/aftreksom onder de streep, met een zeer grote kans op fouten. Moet begrip kweken. Alsof je het “gewone optellen/aftrekken” niet met begrip kunt leren. Later moeten ze toch weer op die andere methode overgaan, met alle gevolgen van dien.
    Zucht.


    Door Coby op 26 februari 2016

    Helemaal mee eens. Ik geef mijn eigen kind uit frustratie over het onderwijs maar gewoon bijles. Ze kan gewoon meer, wil ook graag meer leren. Ik merk dat ze vooruit gaat. Het gaat er niet om of ik als ouder er tijd voor heb of niet, ik maak er gewoon tijd voor. Maar de basis zou goed moeten zijn, maar is het helaas niet. Dingen worden niet uitgelegd, basisregels kennen de kinderen niet, zowel voor taal als rekenen. Begrip wordt niet gekweekt. Kennisconstructie is dan het antwoord, daar draait het om. Concreet krijgen de kinderen een bak sommen (sorry voor de uitdrukking) en ze moeten zelf uitzoeken wat de regels zijn! Echt te zot voor woorden! Als ik mijn eigen kind (of een vriendinnetje) wat uitleg krijg ik vaak de reactie: “Is dat alles? Waarom vertelt de juf dat dan niet?” Ze zit overigens in groep 5, leest thuis boeken van twee groepen hoger maar is toch “maar” een een-ster met lezen op school. Kinderen van dezelfde niveaus worden bij elkaar gezet en stimuleren elkaar dus niet. Ouders mogen niet helpen op school omdat ze niet gecertificeerd zijn. We hebben al een huiswerkklas voorgesteld; er zijn genoeg ouders die willen helpen. Maar er wordt niks mee gedaan. Enzovoorts, enzovoorts. Ik kan eeuwen doorgaan… Helaas!


    Door Marloes op 9 maart 2017

    Dit herken ik heel erg bij onze dochter, het rekenen met de getallenlijn. Al vanaf groep drie gaven wij aan dat ze deze methode niet begreep, maar het was de methode die school gebruikte dus ze moest het zo doen. Uiteindelijk na de kerstvakantie in groep vijf het voor elkaar gekrege dat ze gewoon onder elkaar mocht gaan rekenen, want dit deed ze foutloos, maar…..alleen met de plussommen want de minsommen moesten wel gewoon met de getallenlijn. Drama, we zitten nu in groep zes, in de eerste week direct een afspraak met juf en het probleem voorgelegd. Deze juf vindt dat het kind moet werken volgens de methode die bij het kind aansluit en niet volgens de door school voorgeschreven methode. Spontaan gaan alle minsommen ook goed nu. Daarnaast heeft ze gemiddeld drie uur bijles voor rekenen, waardoor ze nu een erg stijgende lijn laat zien in het rekenen, maar nu vindt school weer dat ze getest moet worden op dislecsie, want nu zijn de taalscores weer te laag……en zo is er altijd wat. Ik hou mijn hard vast voor de staartdelingen die nu ook weer op een andere manier moeten…..


    Door Marielle op 26 januari 2016

    Ik vind dat er erg veel wordt opgehangen aan de toetsen. Wat als een kind op de toetsen niet uit de verf komt maar normaal wel goede presentaties heeft. Ik mis daarin het algehele beeld van een kind. Wat als een kind niet goed presteert tijdens de Cito? Wat gebeurd er met angst die kinderen toch hebben? Ik merk dat mijn zoon toch vaak zenuwen heeft en graag hoge cijfers haalt want wil bij de andere kinderen horen. De presentatie ligt hoog in de groep en er wordt erg gelet op het niveau bij de kinderen door de kinderen, ik denk dat daar ook een taak voor leerkrachten ligt.


    Door Lonneke op 18 november 2016

    Onze dochter heeft ook “toets-angst”. Over het algemeen gaat het redelijk goed op school, maar helaas wordt ze afgerekend op de toetsen, met alle gevolgen van dien


    Door Sandra op 26 januari 2016

    Beste Peter,
    Ben het helemaal met je eens. Helaas is het tegenwoordig niet anders dan ‘extra leertijd’ inkopen na schooltijd. Ik vind dit een kwalijke zaak, zo wordt het dus een kwestie van geld om je kind (wanneer het moeite heeft) bij te laten leren.
    Andere vraag, onze zoon, groep 3 scoort op zijn methode toetsen ‘oke’, de Cito’s die hij afgelopen week heeft gemaakt heeft hij enkel E en D gescoord. Nu mijn vraag, moet hij op basis hiervan een lagere leerling volgen? Moet hij nogmaals groep 3 doen? (Dit komt al naar voren), of moeten wij dit zien als zijn eerste Cito’s en van hieruit ‘groeien’?
    Is het verstandig om met zo’n klein jochie al bijles te gaan volgen? Hoe kan het dat een methode toets rekenen goed gemaakt wordt en een Cito een E? Wij hebben zoveel vragen, wat te doen? Wat is wijsheid?



    Door Sandra op 26 januari 2016

    Beste Maaike,
    Dank je wel voor je reactie! Ik heb het artikel gelezen en wij oefenen ook veel (ongemerkt), verder vindt hij het heerlijk om ’s avonds samen woordjes te lezen. Extern hulp zoeken willen wij graag, alleen waar?! Wij weten heel goed dat het voor onze zoon moeilijk is om stil te zitten, zich te concentreren, lang met iets bezig te zijn, luisteren.. Maar dit zal zijn verdere basisschool zo blijven ben ik bang, dus is blijven zitten in mijn (onze) beleving geen toevoeging… Lastig


    Door Jiska op 27 januari 2016

    Beste Sandra,
    het ligt niet aan je kind, het ligt aan de citotoets. Dat hij de methodetoetsen goed maakt, is het bewijs hiervoor. Cito heeft altijd een bepaalde manier van vragen stellen die kinderen echt moeten leren. Het ligt voornamelijk in de vraagstelling dus. Vaak begrijpen de kinderen niet wat ze moeten doen als ze de cito-vraag krijgen. Ze kunnen in principe het reken”probleem” wel oplossen, maar weten niet wat de bedoeling is. Onze juf verwoordde het onlangs zo:”De rekentoets van cito is tegenwoordig een taaltoets”. Persoonlijk zou ik het nogal bizar vinden als je zoontje zou doubleren puur op basis van de cito-uitslagen. Juist als hij wél goed scoort op de methodetoetsen, dan laat hij toch gewoon zien dat hij het kan?
    Ik wens je heel veel wijsheid toe voor de komende periode en hoop dat jullie de beslissing kunnen nemen die goed is voor jullie zoon.
    Met vriendelijke groet,
    Jiska


    Door Esther op 26 januari 2016

    Ik blijf de Cito een lastige kwestie vinden, het blijft een moment opname, wat de uitslag voor sommige kinderen zo afwijkend kunnen zijn met wat ze presteren in de klas. Ik hoop dat, ben er mee eens dat kinderen getoetst moeten worden, maar tot nu toe weegt de Cito erg zwaar mee aan het einde van de rit in groep acht, erg jammer vind ik dat, hoop dat het advies van de leerkrachten echt doorslaggevend gaat worden en dat de middelbare scholen daar ook in mee gaan, want die houden zich toch nog streng aan de uitslagen van een Cito


    Door Anoniem op 18 februari 2016

    Helemaal mee eens. Onze dochter heeft drie jaar ( groep 4,5 en 6 ) heel slecht in haar vel gezeten. Liep weg van school, was saai, niet veilig en veel problemen in de klas. Zelfs een leerkracht ontslagen die tot twee maal toe geslagen heeft. Haar rapport was altijd uitstekend. Pas vorig jaar hoorden wij voor het eerst de citoscores. Meestal A of B scoorde ( I of II aangepast) en in groep 3 en 6 ook een keer een III en IV is voorgekomen. Nooit eerder iets van meegekregen. Blijkbaar had je daar altijd om moeten vragen. En dan mag je op school komen kijken, want ze geven het niet schriftelijk. Maar goed. Om een lang verhaal kort te maken, op basis van deze resultaten krijgt onze dochter nu het advies HAVO/VWO. In groep 7 heeft ze bijna alles 1+ gescoord en in groep 8 onlangs alles 1+ met bijna geen enkele fout ( alleen met rekenen 3 fouten) Heel goed gegaan dus. Ze kijken naar de groei. Verwachting is dat ze VWO goed zou aankunnen, maar vanwege het wisselende beeld in alle voorgaande jaren is het advies Havo/VWO. Wij zijn het daar vooral mee eens omdat ook onze dochter dat heel graag wil. Wij willen vooral dat onze dochter goed terecht komt op het niveau dat ze goed aankan. De brugklas Havo/VWO geeft haar iets langer de kans om te laten zien wat ze kan en aankan. Wij weten al veel langer dat Cito niets zegt over wat onze dochter aankan. Het zijn momentopnames… meer niet.En zeggen niet over haar talenten, persoonlijkheid, haar doorzettingsvermogen etc….Ook niet als haar cito scores bijzonder goed zijn uitgepakt.


    Door Rash op 26 januari 2016

    Hoi Peter, wat is de naam van jouw bijles praktijk? Ik hoor graag van je, alvast bedankt.


    Door Joyce op 26 januari 2016

    Het is en blijft frustrerend dat onze oudste met alle andere vakken bovengemiddeld scoort maar met rekenen niet. Het is voor hem heel moeilijk om te automatiseren en neem daarbij onzeker en faalangst gevolg een jongen die een hekel heeft aan rekenen.
    Ondertussen hebben wij vernomen dat rekenen als vak op het middelbaar onderwijs terug is op het rooster. Ik hou nu mijn hart al vast.
    Reactie van school we moeten het maar accepteren als het is en daar heb ik een groot probleem mee.


    Door Kan op 26 januari 2016

    Dank jullie voor uitleg. Dit geeft veel opheldering. Ik heb een vraag, misschien een vreemde vraag… Wordt op scholen allemaal dezelfde cito toetsen afgenomen of zijn dat verschillende toetsen?


    Door Maaike de Boer op 26 januari 2016

    In principe zijn het dezelfde toetsen. Nu heeft Cito onlangs voor een aantal groepen nieuwe versies van de toetsen uitgebracht (3.0 versie). Nog niet alle scholen werken daarmee.


    Door Kan op 27 januari 2016

    Dankjewel voor je antwoord


    Door Heidi op 27 januari 2016

    Denk ik raar dat het misschien zo is dat een methodegebonden toets is om te kijken waar je op uitvalt en een CITO toets waar je staat ten opzichte van anderen, hoe de opbrengst van de school is? Dat leerkrachten niet weten waarop kinderen uitvallen, is volgens mij een gebrek van de leerkracht, niet van een toets.
    Ik denk dat je je eigen ideeën kunt hebben over de hoeveelheid toetsen, maar dat is ook weer voor iedereen verschillend, mijn kinderen vinden het wel leuk, het werk dat je dan maakt doet ten minste ergens toe (inderdaad moeten ze af en toe hun werk zelf nakijken, volgens mij vinden ze dat zelf ook niet altijd fijn).
    Overigens, een D score zegt alleen maar iets over hoe je staat ten opzichte van de rest en wat is er mis met een D score. Ik moet er niet aan denken dat er alleen maar professoren zouden zijn, ik heb persoonlijk grotere bewondering voor mensen die een “echt” vak als tegelzetten of schilderen beheersen (wat moeten we zonder ze!)!


    Door W. Koster op 26 februari 2016

    Weten jullie misschien ook wat de gedachte is achter het gegeven dat ze kinderen soms hun eigen werk laten nakijken..? Ik begrijp dat eigenlijk niet… Tijdwinst voor de leerkracht (om welke reden dan ook) of hebben de kinderen daar baat bij.??


    Door Lonneke op 18 november 2016

    Ik vind het ook raar dat een kind zijn eigen werk moet nakijken. Net zoiets als de slager die zijn eigen vlees keurt


    Door Dieuwertje op 27 januari 2016

    Ik ben 21ste eeuwse vaardigheden gastdoocente aan primair cq secundair onderwijs en heb momenteel een dochter in groep 8 zitten. Ik ben het geheel met de commentaren hierboven eens. Mijn ervaring is dat ze in Nederland hier goed zijn in leren toetsen te toetsen. Dit is echt geen kunst voor de toekomst…. Waarin zit de vaardigheden waarin kinderen in het werk mee te maken krijgen. Ik ben er mee een dat taal en rekenen goed in het hoofd moeten zitten. Maar kinderen zijn dit schooljaar hier zijn ongeveer 75% meer bezig in toetsen maken omdat het cito na inschrijving komt ipv leren rekenen en taalvaardigheden…. Hier in Nederlands hebben ze compleet de plank misgeslagen…Jammer


    Door SLFG op 27 januari 2016

    Hoi bijeen vraag onze zoon leert gemakkelijk.
    Heeft altijd op alle vakken een A gescoord.
    Zit nu in groep 5 enn heeft opeens een C.
    Methode toetsen zijn goed.
    Is toch vreemd?
    Wat kunnen we als ouder nu zelf doen.


    Door Noor op 13 april 2017

    Mijn dochter had een Aantal score op begrijpend lezen E4. De M5 was een Connectie score. IB er zegt ach die vorige toets is vast niet goed geweest. Want die C ligt meer in de verwachting. Belachelijke opmerking vol oordelen!


    Door Peter de Visser op 28 januari 2016

    Citaat Heidi: “Dat leerkrachten niet weten waarop kinderen uitvallen, is volgens mij een gebrek van de leerkracht, niet van een toets.”
    Als eerder opgemerkt: tegenwoordig worden schriften nauwelijks of niet nagekeken.
    Dáárin kun je namelijk zien hoe een leerling de leerstof dagelijks verwerkt. De resultaten van de afgelopen dag horen DE bron van informatie te zijn over de vorderingen in de klas. De volgende dag dient een les dan ook aan te sluiten bij de fouten van de vorige dag. Dàt gebeurt echter niet en leerkrachten lopen daardoor veel kennis over leerlingen mis en neemt het gebrek aan kennis/vaardigheden dagelijks toe. Het principe van “doorgaan met de volgende bladzijde” is een dodelijke vorm van “lesgeven”. De leerkracht is verantwoordelijk voor de inhoud van iedere les. Niet “de methode”.
    Mijn didactiekdocent op de (vroegere) kweekschool zei altijd: “Je bent een ònderwijzer, geen blàdwijzer…”
    Ergo: niet nakijken en het door de leerlingen (meestal zeer slecht) zelf nakijken is oorzaak van heel veel onkunde bij leerkrachten over de leerprestaties in de klas.
    Zij weten het niet, de leerling niet èn u komt er ook pas achter bij de cito-toetsen….


    Door Kato op 31 januari 2016

    Ik ben leerkracht van groep 8 en we moeten nu de rekentoetsen analyseren. Op welke onderdelen valt elk kind uit? Best veel werk, maar het zegt je als leerkracht waar je komende tijd aan kan werken. Helaas kijkt VO meer naar Cito scores en het advies van de leerkracht. Dus dat Cito een meetinstrument is, klopt helaas niet!


    Door Peter de Visser op 31 januari 2016

    Reactie op Kato.
    Ik neem aan dat je met “rekentoetsen” bedoelt de cito M8.
    Wanneer je als leerkracht je analyses baseert op citotoetsen, dan ben je al weken, wellicht maanden, te laat.
    De sommen, veelal verstopt in verhaaltjes, geven alleen maar een goed of fout antwoord. (Keuze uit A, B, C, of D.) Daarbij heb je sowieso al een kans van 25% dat je het antwoord goed raadt…
    Verder zegt een “goed antwoord” hélemaal niets! Zo lang leerlingen via volkomen verkeerde berekeningen komen tot een “goed antwoord” weet je nog niks.
    Voorbeelden uit mijn bijlespraktijk:
    (Zie eerst voorbeeld uit mijn reactie hier boven van 9 okt. 2015)
    Nog eentje.
    2 kinderen verdelen 10 snoepjes. Hoeveel snoepjes krijgt ieder kind? “Oplossing”….. 2 : 10 = 5 Goed antwoord dan???
    Nog eentje. Jan heeft 15 knikkers, verliest eerst 3 stuks, daarna wint hij er 1 en vervolgens verliest hij er weer 7.
    Hoeveel knikkers heeft Jan nog?
    “Oplossing”…15 -3 = 12 +1= 13 -7 = 6 Goed antwoord dan??
    (Nee, want 15 -3 is niet gelijk aan 12 + 1 en ook niet gelijk aan
    13 -7…)
    Nog eentje. Een fiets kost 300 euro. Ik krijg € 42,50 korting. Wat kost die fiets nu? “Oplossing” .. 300 – 42.5 = € 257.50
    Goed antwoord dus???
    Nee, een punt heeft een héél andere betekenis dan een komma en uit twee kale getallen kan nooit een eurobedrag komen.
    Nog eentje. Hoeveel is de helft van 90? “Oplossing”….90 : 1/2 = 45. Goed antwoord??? Nee, want 90 : 1/2 = 180. Dat is heel wat anders dan 90 : 2 = 45
    Verder krijg ik jaarlijks een of twee (normale) kinderen uit gr. 8 die héél lang doen over de som 7 + 8. Als ik dat onderzoek, dan blijken ze (onder tafel) nog op hun vingers te tellen. Ze komen uiteindelijk wèl op het antwoord 15. Is dat een “goed antwoord”? Ja,…..maar het is wel een grof schandaal dat sinds gr. 3 geen leerkracht dat is opgevallen.(Of er iets aan deed.)
    Reden is altijd: “Het antwoord is toch goed….”.(!)
    Nogmaals: een goed citoantwoord (A,B,C of D)zegt helemaal niets.


    Door N. van Dam op 7 februari 2016

    Vroeger keek ik alles na. Maar ik heb juist geleerd dat dit geen zin heeft. Alleen als je een nakijkrondje loopt, terwijl de leerlingen nog bezig zijn en je gelijk je feedback geeft.
    Bij mij kijken de kinderen zelf hun rekenen na (groep 4). Ik kan aan hun antwoorden niet zien op welke manier ze deze hebben uitgerekend. Als kinderen meer dan 2 fout in een rijtje hebben, moeten ze deze verbeteren.
    Ik leer juist bij ons op school dat het geen zin heeft om na schooltijd de schriften nog allemaal na te kijken en dit de volgende dag terug te geven. Ik leer juist ‘directe feedback’ te geven. Dus tijdens de les rondlopen en kijken en vragen hoe kinderen inderdaad uitrekenen. Ik ben er bij de meeste al achter als ze nog met hun vingers rekenen! 😉
    Wat betreft citoscores…. Ik zie het echt al een momentopnamen. Dit geef ik ook aan bij ouders. Stel je voor dat net je konijn is overleden en jij daardoor je cito niet zo goed maakt…? Ik vind dat je kinderen hier niet op mag beoordelen. Natuurlijk laat het iets zien en kijk ik er wel naar, maar ik laat niet een leerling doubleren op basis van alleen slechte citoscores. Dan vind ik dat ik meer oorzaken moet kunnen noemen.


    Door Jacqy op 21 februari 2016

    Ik keek naar de 3 punten. En zit ermee dat school op basis van mijn dochters resultaten haar niveau willen verlagen na de vakantie. Zodat ze eventueel op vmbo basis uit kan komen. Ze gaven eerder aan dat ze haar graag succesjes gunnen. Ze heeft EED en is faalangstig en haar werkgeheugen raakt snel vol.

    Ik ben erg geschrokken van het ontwikkelingsprofiel wat ik vorige week voor het eerst zag na 6 jaar school.
    Zit nu aan Cogmed te denken en bijles. Ik wil eigenlijk niet dat ze een eigen leerlijn krijgt. Ze neemt stof langzamer op maar dat wil niet zeggen dat ze geen sprongen meer kan maken. Juf gaf al aan te gaan kijken hoe ze tot haar antwoorden komt aangezien begrijpend lezen en rekenen niet gaat. Ik ben 1.5 jaar intensief met haar bezig geweest met dyslexie traject oefenen en we hebben haar vaardigheid met 1.3 jaar verbeterd. Dat is school met alle hulp ervoor niet gelukt…snap er geen hout meer van. Na de zomer zou ze naar groep 7 gaan ze mogen haar niet nog een keer laten zitten. Dus dan maar dr niveau verlagen…ik zoek naar oplossingen…iemand een idee.


    Door Ingrid op 4 maart 2016

    Mijns inziens zijn al deze problemen ontstaan vanwege de nivellering van het kleuteronderwijs! Zelf heb ik de K.L.O.S. gedaan en 4 jaar lang de ontwikkeling van 4-5-6 jarige kleuters bestudeerd. Bijna ga ik met pensioen en alle “klossers “gaan binnenkort het onderwijs verlaten. Op de basisschool van mijn kleinzoon , die nu in groep 4 zit en ook een D score had voor rekenen, ontdekte ik dat er in de kleuterperiode geen aandacht was voor liedjes en versjes om het automatiseringsgebied van het geheugen voor de tafeltjes bv. te stimuleren. ook aan techniek en knutselen, het zg waardevolle materiaal werd geen enkele aandacht geschonken. Meestal geen “klossers” , hij had 4 leerkrachten in zijn kleuterperiode, die nauwelijks op de P.A.B.O het jonge kind hadden bestudeerd werken tegenwoordig in de onderbouw! Het kleuteronderwijs is uitgehold en met pijn in mijn onderwijshart neem ik nu afscheid van een doelgroep die “vroeger” sinds 1971 fantastisch was voor kleuters.
    Beste Maaike, er is werk aan de winkel voor de komende generatie kleuters zonder muziekonderwijs, natuuronderwijs, kunstconfrontatie, expressie en zo kan ik wel doorgaan.
    Ik dank een ieder voor alle reacties en tips en vooral bedank ik Maaike voor haar inzet!


    Door Maaike de Boer op 4 maart 2016

    Beste Ingrid,
    Dank voor de mooie reactie! Ik betreur het ook zeer dat er bijvoorbeeld nauwelijks muziekonderwijs meer is. Terwijl dat zo goed is voor kinderen.


    Door Melanie op 26 mei 2016

    wat ik me afvraag: hoe kan het dat onze zoon zijn toetsen overwegend goed maakt, maar bij de CITO entreetoets hele slechte scores haalt? Hij is niet goed in begrijpend lezen, maar dan nog, worden vragen dan zo anders gesteld? Lijkt me niet handig!!


    Door Maaike de Boer op 27 mei 2016

    Hi Melanie,
    De toetsen die bij de lesmethode horen, zijn gemaakt door de uitgever van de betreffende lesmethode en toetsen de kennis meteen na elk hoofdstuk of lesblok. Er wordt dan gekeken of de net aangeboden lesstof wordt beheerst en waar eventueel nog extra ondersteuning nodig is. De Citotoetsen worden doorgaans eenmaal per half jaar aangeboden en dit zijn zogenaamde vaardigheidstoetsen. De toetsen bevatten opgaven die makkelijker zijn dan de tot nu toe aangeboden lesstof, maar ook opgaven die moeilijker zijn. De normering is landelijk (zie leerlingvolgsysteem cito) terwijl bij de methodetoetsen andere normen gelden.
    Cito zegt zelf nog het volgende hierover: “Verschillen kunnen ook ontstaan doordat LVS-toetsen opgaven bevatten op een lager en hoger niveau dan het onderwijsaanbod van de afgelopen periode. Hierdoor kunnen de prestaties van zowel zwakke als sterke leerlingen goed in kaart gebracht worden. Een LVS-toets bevraagt dus per definitie meer en andere leerstof dan in de lessen wordt aangeboden door de leerkracht of de methode. Verschillen in resultaat zijn kortom goed mogelijk.”
    Verder is de vraagstelling in de Citotoetsen soms anders dan in de methode. Bij bijvoorbeeld rekenen zijn er in de Citotoetsen veel redactiesommen opgenomen. Deze komen wel voor in de methode, maar doorgaans niet zoveel als in de Citotoetsen.


    Door Nana op 4 juli 2016

    Graag zou ik willen weten wanneer je een havo of havo/vwo of vwo (voorlopig) advies krijgt eind groep 6. Bij welke score…1x 2 voor rekenen en rest 1 en 1+. Begrijp niet goed hoe dat wordt berekend, mijn dochter had nl dezelfde score in groep 6.zit nu in 8. Mijn zoon zit nu in 6 maar heeft een havo advies.Graag zou ik willen weten wat het verschil is.


    Door Maaike de Boer op 7 juli 2016

    Hi Nana,
    Het is wel erg vroeg om het in groep 6 al over een schooladvies te hebben. Hoe het schooladvies wordt vastgesteld, verschilt per school. Je kunt het beste op school navragen hoe dit is opgebouwd. Bij sommige scholen worden bijvoorbeeld nog andere toetsen afgenomen die ook een bouwsteen vormen voor het schooladvies. Verder zijn inzet en werkhouding e.d. ook van belang.


    Door Barbara op 17 juli 2016

    Ik zou graag willen weten hoe serieus ik de uitslagen van de Cito moet nemen als er bij mijn dyslectiesche dochter tijdens de Cito rekenen m6 en begrijpendlezen geen auditieve ondersteuning is aangeboden. Bij het voorlopig advies vo groep 6 is deze uitslag wel 1op 1 overgenomen.



    Door Ilse op 29 november 2016

    Ik heb niet alle reacties doorgelezen dus mogelijk dat ik hier iets plaats wat al is genoemd.

    Mijn zoon zit op een vrije school. Daar zijn geen periodieke rapporten met beoordelingen per vak. Er worden wel toetsen afgenomen als onderdeel van het LLVolgsysteem. De docent maakt een afdruk van de tabellen en grafieken met daarop de huidige stand t.o.v. het gemiddelde en je kunt ook zien op welk niveau je kind zit omdat dit vermeld staat met bijvoorbeeld M6, midden groep 6.
    In een oudergesprek bespreek je dit met de docent en ook het gedrag en algemene beeld van je kind in de klas.
    Aan het einde van het jaar krijgt ieder kind een uitgebreid geschreven verslag over het hele jaar en het eindoverzicht van de toetsen.
    Wat ik zelf jammer vind is de weergave van de verschillende niveaus met behulp van kleuren naast de titels (I, II, etc). Des te hoger het niveau des te sterker groen, des te lager het niveau des te sterker rood. Naar mijn mening geeft dit een waarde oordeel en dat kan kinderen die lager scoren juist demotiveren alsof het slechter zou zijn als je lager scoort om wat voor reden dan ook. Dit systeem is om aan te geven waar een kind staat wat betreft niveau en vooruitgang en niet of het beter of slechter is dan anderen.


    Door Marian op 22 februari 2017

    Weet iemand wat er moet gebeuren als je kind op m4 zo goed scoort, 200%, dat er door getoetst mag worden. De school dit dan doet en e4 afneemt en hij daar weer 200% op scoort. Hoever kan je doorgaan? DLE score is 34. En wat is dan wijs om te doen?


    Door Shirley op 25 maart 2017

    DLE 34 betekent bijna half groep 6. (10 maanden onderwijs per jaar vanaf groep 3).
    Wanneer een leerling op cito een functioneringsniveau ‘hoger dan een jaar’ beter scoort (bv. op de M4 toets een fn van >M5) dient er doorgetoetst te worden, het resultaat is nl. niet meer meetbaar. Jammer genoeg is dit > of < niet zichtbaar met A/B… of I/II/… scores.
    Vraag school in het LOVS van cito te kijken naar functioneringsniveaus, geeft zoveel meer inzicht!


    Door Lon op 6 maart 2017

    Wat ik zelf doe: Doortoetsen tot het niveau van instructie is bereikt, maar…wel checken of de antwoorden op een goede manier tot stand komen en het kind vlot kan hoofdrekenen. (zeer goede rekenaars ontwikkelen nog wel eens wat omslachtige rekenstrategieën nl.), Dan een aangepast handelen voorbereiden, dus rekenstof op zijn niveau- met goede instructie- aanbieden en veel verrijking en verdieping bieden.


    Door Noor op 13 april 2017

    Alles begint volgens mij bij een leerkracht die de kinderen ziet. Ze ziet als persoon. Met hun karaktertrekken, eigenaardigheden, angsten en bovenal hun talenten. Die de kinderen ondersteund in hun persoonlijke ontwikkeling. Die ze laat groeien als mens met steeds meer verantwoordelijkheden. Die uitdagingen aan gaan, nieuwsgierig zijn. Een leerkracht die het groepsproces bevordert, een voorbeeld is.

    Helaas zijn wij dit jaar afhankelijk van een leerkracht die alles wat was opgebouwd weer heeft afgebroken. Grrr.


    Door Marleen Boom op 1 juni 2017

    Die achterlijke rekenmethode die hierboven werd weergegeven, kreeg onze zoon ook mee naar huis. Huiswerk bij een 3*-leerling! Hij deed het al goed, maar het moest nog meer van de school i.v.m. zijn concentratie. Kwam hij in groep 5 thuis met minsommen. Of ik hem wilde helpen. Tuurlijk! Ik snapte er alleen geen zak van! Toen maar op school aan de juf gevraagd. Zij kon het ook niet echt aan mij duidelijk maken, maar dat was volgens haar geen probleem, want ‘in groep 7 mogen ze minsommen ook op de ‘ouderwetse’ manier doen’. Godzijgedankt zit hij nu in groep 7 en kan ik het hem weer uitleggen.
    Wie deze achterlijke methodes bedenkt, moeten ze onmiddellijk verbieden ooit nog iets in het onderwijs te doen! Dit draait alleen maar om zakkenvullerij. Als je met dit soort methodes toetsen afneemt, kan ik me inmiddels zeer levendig voorstellen dat Nederland steeds lager scoort op de international ladder. En dat ligt niet aan flauwe excuses als veel leerlingen van buitenlandse origine. Dit is simpelweg het walgelijke, de leerlingen onzeker makende, methode.


    Door Ana op 1 juni 2017

    Hallo,
    Onze dochter had in groe 4 en 5 voor Cito rekenen een III
    Voor begrijpend lezen een I en 1 keer een II
    Nu zit ze in groep 6 en heeft ze voor beide toetsen uitslag IV
    Is groep 6 zoveel moeilijker of snapt onze dochter het niet meer of ligt dot aan de uitleg in de klas? Herkennen jullie dit? Ben wel op ouderavond geweest maar resultaten werden toen niet besproken.
    Gewone repetities bijv topo of bui of Engels heeft ze zo geleerd en altijd dikke voldoendes


    Door Carola de Koning op 2 juni 2017

    Beste Ana,
    Het is lastig om van een afstand te zeggen waardoor uw dochter opeens lager scoort dan in de vorige groepen. Is er misschien iets in haar leven veranderd waardoor ze stress ervaart? Vaak zie je dan dat schoolresultaten achteruit gaan. Of misschien zit ze iets minder lekker in haar vel dan voorheen?
    Het kan ook zijn dat het verschil tussen de methodegebonden toetsen en de Cito toetsen groot is. De methodegebonden toetsen sluiten goed aan op de lesstof, de Cito toetsen sluiten vaak minder goed aan waardoor deze scores lager kunnen zijn dan de scores van de methodegebonden toeten. Hier leest u wat precies het verschil is tussen methodegebonden toetsen en Cito toetsen: https://wijzeroverdebasisschool.nl/kennisbank-rekenen/begrippenlijst/verschil-cito-en-methodegebondentoetsen/
    Ik denk u het beste even met de leerkracht kunt bespreken wat de mogelijke oorzaak zou kunnen zijn. Succes!
    Hartelijke groet,
    Carola de Koning


    Door Claudia O. op 14 juni 2017

    Ik denk dat vooral ook het systeem van VO aangepast moet worden. Waarom niet ieder vak op een eigen niveau volgen. Dus wellicht wiskunde op vwo niveau, maar Nederlands op (V)MBO. Zodat je je waar je goed in bent verder kunt ontwikkelen (en dus ook makkelijker om bij een vak naar ander – hoger niveau over te stappen). Je krijgt dan dus per vak een diploma/certificaat. Nu wordt je dus blijkbaar vooral afgerekend op dat wat je het minst goed kan (en dat moet worden opgekrikt). Allemaal energie die verloren gaat om iets beter te maken waar waarschijnlijk je interesse (en latere beroepskeuze) niet ligt. Zou niet moeten hoeven. Heb je een bepaald vak wel nodig om een vervolgopleiding te kunnen doen van je keuze, dan is bijles natuurlijk sowieso een goed idee.

    Plaats een reactie


    *