Cito-toetsen op de basisschool: handleiding voor ouders

Hier vind je een overzicht van alles wat je moet weten over Cito-toetsen, het Cito-leerlingvolgsysteem, andere toetsen (IEP, NIO, etc.) en de voorbereiding op een Cito-toets met gratis werkbladen.

Welke Cito-toetsen zijn er?

Als mensen het over de Cito-toets hebben, bedoelen ze vaak de Cito-eindtoets in groep 8. Toch is dat niet altijd terecht. Meestal niet zelfs.

Cito staat voor Centraal Instituut voor Toets Ontwikkeling. Deze organisatie maakt dus toetsen, maar heeft ook een leerlingvolgsysteem ontwikkeld rondom die toetsen. Scholen krijgen daarmee een goed beeld van de voortgang van de leerlingen.

De meeste basisscholen werken met Cito. Kinderen van die scholen maken tijdens hun hele basisschoolcarrière nogal wat Cito-toetsen. De toetsing begint in groep 3 en loopt door tot en met de eindtoets van groep 8. De cito-scores worden meestal op het rapport weergegeven.

Basisscholen werken dus met veel meer dan één Cito-toets. Vanaf groep 3 worden tweemaal per jaar Cito-toetsen afgenomen.

Scholen bepalen overigens zelf welke toetsen ze afnemen. Dat is dus niet op iedere school hetzelfde.

Alle toetsen zijn onderdeel van het leerlingvolgsysteem. Samen geven ze een uitgebreid beeld van het niveau van je kind.

We geven je nu per toets een korte beschrijving. Verderop in dit artikel vind je de links naar alle Cito-toetsen die per groep worden afgenomen. 

Cito Rekenen-Wiskunde

Vanaf groep 3 bestaan voor iedere groep twee toetsen Rekenen-Wiskunde: een M-toets (midden in het jaar) en een E-toets (eind van het jaar). In deze toetsen komen kale sommen voor, maar ook veel redactiesommen. 

Op basis van de uitkomsten bepaalt de leerkracht voor welke onderdelen van rekenen in zijn groep wat extra’s nodig is. 

Cito Rekenen Basisbewerkingen

De toets Rekenen Basisbewerkingen vertelt een leerkracht of hij extra aandacht moet geven aan de basisvaardigheden bij rekenen, zoals hoofdrekenen.

Ook deze toets wordt vanaf groep 3 jaarlijks tweemaal afgenomen.

Screeningsinstrument Beginnende geletterdheid

Het screeningsinstrument Beginnende geletterdheid wordt in groep 2 en 3 afgenomen. 

De screening voorspelt de leesvaardigheid van jonge kinderen. Op basis daarvan kan een leerkracht eventuele leesproblemen herkennen en hier al in een vroeg stadium passende aandacht aan geven. 

DMT en AVI

DMT staat voor Drie-Minuten-Toets. In drie minuten moet een leerling zo veel mogelijk losse woorden foutloos voorlezen. De DMT is een voorbeeld van een tempotoets.

Bij de AVI-toets  gaat het om het lezen van teksten in plaats van losse woorden. Aan de hand van deze toets krijgen kinderen een zogenaamd AVI-niveau (leesniveau). 

Per schooljaar zijn er twee AVI-niveaus (M en E). Zo staat bijvoorbeeld AVI E6 voor het gemiddelde leesniveau aan het einde van groep 6. 

Het kan dus zo zijn dat je kind aan het eind van groep 6 al een AVI M7 niveau heeft. Leesboeken voor kinderen hebben ook een AVI-niveau, waardoor je boeken op het leesniveau van kind kunt uitzoeken.

De DMT- en AVI-toetsen kunnen vanaf groep 3 jaarlijks tweemaal worden afgenomen, waardoor duidelijk wordt hoe een kind deze vaardigheden ontwikkelt. 

Technisch lezen

Net als de DMT- en AVI-toets meet de toets Technisch lezen vanaf groep 3 de ontwikkeling van het technisch lezen. Dat gebeurt bij deze toets echter op een andere manier. 

Bij de toetsen van groep 4 tot en met groep 8 leest je kind een kort stukje tekst binnen een bepaalde tijd. In de tekst moeten kinderen kiezen uit bepaalde woorden. In groep 3 wordt dit met plaatjes gedaan.

Cito Begrijpend Lezen

Wat staat er eigenlijk? Voor wie heeft de schrijver de tekst geschreven? Waarom heeft hij hem geschreven? Dit zijn vragen die horen bij het domein Begrijpend lezen. 

Kinderen hebben deze vaardigheid de rest van hun leven nodig. Daarom is het van belang de voortgang vanaf groep 3 jaarlijks tweemaal te toetsen. 

In de Cito-toetsen Begrijpend lezen komen verschillende soorten opgaven voor. Bijvoorbeeld vragen over teksten en invulopgaven. Alles wordt met meerkeuzeopgaven getoetst.

Cito Begrijpend luisteren

Luistervaardigheid wordt lang niet op alle basisscholen apart geoefend. Toch kan een leerkracht veel informatie halen uit de uitslagen van de toets Begrijpend luisteren. 

Cito Spelling

Spelling is, net als begrijpend lezen, een belangrijke vaardigheid voor het leven. Daarom toetsen de meeste basisscholen het spellingsniveau vanaf groep 3. 

Met de Cito-toetsen spelling worden de verschillende spellingcategorieën getoetst. Dit zijn soorten woorden met dezelfde spellingregel. Een voorbeeld van een spellingcategorie is: ‘woorden die uit twee losse woorden bestaan’.

Om het niveau te toetsen, nemen leerkrachten dictees af. De leerkracht leest een woord of zin op en de kinderen schrijven het op in een opgaveboekje van Cito. 

De werkwoordspelling komt alleen voor in de Cito-toetsen spelling van groep 7 en 8.

Taalverzorging

Van groep 6 tot en met 8 kan een basisschool het niveau van de taalverzorging toetsen. Taalverzorging draait om correcte spelling, maar ook om de juiste toepassing van grammatica en interpunctie (leestekens). 

Woordenschat

Woordenschat draait helemaal om het leren van nieuwe woorden en hun betekenissen. In groep 3 en 4 bestaan de Cito-toetsen woordenschat uit twee delen van elk 25 opgaven. In groep 5 tot en met 8 bestaat de toets uit totaal 70 opgaven, verdeeld over twee taken.

Studievaardigheden

Vanaf groep 5 toetst Cito de studievaardigheden. Daarbij wordt duidelijk in hoeverre kinderen over vaardigheden beschikken die ze nodig hebben om te studeren. Denk daarbij aan samenvatten, schema’s lezen en informatie zoeken. 

Viseon

Cito levert niet alleen maar toetsen om het leerniveau van kinderen te toetsen. Viseon meet het sociaal-emotioneel welbevinden en kijkt daarbij naar motivatie, pestgedrag en veiligheid. Viseon is beschikbaar van groep 3 tot en met 8. 

Engels: woordenschat en leesvaardigheid

Sinds kort bestaan er ook Cito-toetsen Engels. Deze toetsen meten het niveau van woordenschat en leesvaardigheid bij kinderen in groep 7 en 8.

Entreetoets

In groep 6, 7 of 8 gebruiken veel basisscholen de Entreetoets van Cito. Dit is een heel pakket waarbij alle vaardigheden worden getoetst. De Entreetoets wordt meestal in groep 7 gebruikt. 

Met de uitkomsten geeft de leerkracht kinderen een pre-advies én kunnen ze bepalen waar de kinderen nog aan moeten werken. Bovendien is de Entreetoets een goede oefening voor de Eindtoets in groep 8.

Cito Eindtoets

De Eindtoets, die bekend staat als de Citotoets, wordt afgenomen in groep 8. Net als de Entreetoets bevat de Eindtoets een heel pakket vragen waarin alle vaardigheden terugkomen.

Tot 2014 leverde Cito de eindtoets die het meest gebruikt werd op basisscholen. Sinds die tijd heeft het College voor Toetsen en Examens (CvTE) deze taak op zich genomen. Het CvTE is verbonden aan de overheid en werkt samen met Cito.

Mede op basis van deze toets krijgen kinderen een niveau-advies voor het voortgezet onderwijs. 

Heel veel scholen kiezen voor de eindtoets van het CvTE. Er bestaan echter nog meer eindtoetsen, zoals de IEP toets. Daar komen we later in dit artikel op terug. 

Cito-toetsen per groep

Wil je meer weten over de Cito-toetsen per groep? Bekijk dan de onderstaande links eens.

Wat je moet weten over het leerlingvolgsysteem

Op de basisschool krijgen kinderen toetsen uit de boeken waar ze mee werken. Dit zijn de methodegebonden toetsen. Meestal wordt na elk hoofdstuk of onderdeel de lesstof getoetst. De lesstof zit dan nog vers in het geheugen van de leerlingen.

Het gemiddelde resultaat van de toetsen uit de methode in een bepaalde periode geeft de leerkracht weer met een beoordeling op het rapport. 

Naast de toetsen uit de schoolboeken maken leerlingen op de meeste scholen toetsen uit een leerlingvolgsysteem. Deze toetsen zijn anders opgebouwd dan de toetsen uit de methode. 

Per lesonderdeel geven de toetsuitslagen aan:

Een leerlingvolgsysteem is dus een meetinstrument voor de lange termijn. Je kunt er de ontwikkeling van een kind mee volgen. Door middel van het leerlingvolgsysteem wordt ook de DLE-score van een kind duidelijk. DLE staat voor Didactische Leeftijds Equivalent. 

De toetsen uit het leerlingvolgsysteem worden LVS-toetsen genoemd. In het geval van het Cito-LVS staan ze ook bekend als ‘de Cito-toetsen’. De LVS-toetsen vormen een stukje van de puzzel waarmee de leerkracht kan zien hoe het met de leerling gaat op school. 

Afname Cito-toetsen: de lvs toetskalender

Zoals we eerder schreven, nemen de meeste basisscholen het gros van de Cito-toetsen tweemaal per leerjaar af. Dat geldt uiteraard niet voor de Entreetoets en de Eindtoets.

Hieronder zie je een toetskalender. De kalender geeft een grof beeld van de momenten waarop de toetsen worden afgenomen. De school bepaalt de exacte data.

De aangegeven maanden in de kalender zijn een advies van Cito. Vraag dus op de school van jouw kind na wanneer de Cito-toetsen precies worden afgenomen.

cito toetsen wanneer

 

Download de toetskalender als PDF-bestand

Cito-toets oefenen (met gratis werkbladen)

Is het verstandig om voor de Cito-toetsen te oefenen? Hier zijn de meningen over verdeeld.

Aan de ene kant kan het oefenen een verkeerd beeld geven van het niveau van je kind. Dit kan ertoe leiden dat je kind straks een te hoog schooladvies krijgt.

Aan de andere kant is de lesstof bij afname van de Cito-toets soms wat weggezakt. Dan is het juist goed om die weer even door te nemen.

Van ouders horen we vaak dat juist het doornemen en oefenen van de lesstof enorm helpt om het algehele niveau en het zelfvertrouwen te verbeteren.

Tips:

Gebruik hiervoor de gratis oefenbladen rekenen, begrijpend lezen en spelling.

Cito-stress, hoe kun je die voorkomen?

Het komt nogal eens voor dat een kind gestrest raakt als de Cito-toets nadert. Als dat bij jouw kind het geval is, heb je misschien iets aan de volgende tips:

Mijn kind scoort slecht op de Cito-toetsen

Sommige kinderen scoren op de Cito-toetsen minder goed dan op de methodegebonden toetsen. Tegenvallende Cito-scores leiden soms tot teleurstelling.

In dit artikel over het verschil tussen Cito-toetsen en methodegebonden toetsen leggen we je uit hoe het komt dat er een verschil kan bestaan.

Andere toetsen op de basisschool

Zoals we al eerder vermeldden, bestaan er naast Cito-toetsen nog een heleboel andere toetsen voor het basisonderwijs. Voorbeelden daarvan zijn de Iep-toets, het Drempelonderzoek, de Drempeltest en de NIO.

Een school bepaalt zelf welke toetsen en welk leerlingvolgsysteem hij gebruikt.

Wil je meer weten over die verschillende toetsen? Bekijk dan deze links:

Ook interessant: Schooladvies groep 8: hoe komt het tot stand?

 

Bronnen:
cito.nl
rijksoverheid.nl

 

jongetje maakt toets in de klas

Verschil Cito-toets en methodegebonden toetsen?

Het verschil tussen Cito- en methodegebonden toetsen is dat Cito-toetsen vaardigheidstoetsen zijn en methodegebonden toetsen beheersingstoetsen. Dit betekent dat er met de methodegebonden toetsen wordt bekeken of de leerlingen de lesstof die ze net hebben geleerd voldoende beheersen.
Bekijk artikel
wat is de nio toets

Wat is de NIO toets?

NIO toets staat voor Nederlandse Intelligentietest voor Onderwijsniveau toets. Deze eindtoets geeft een indicatie van het niveau voor de middelbare school. De toets duurt in totaal 2 uur en bestaat uit 6 onderdelen:
Bekijk artikel
leerling maakt lvs toets

Wat zijn LVS toetsen?

Een LVS-toets staat voor een Leerling Volg Systeem-toets. Het LVS maakt duidelijk welke capaciteiten, vaardigheden en kennis een leerling in huis heeft. Ook vertelt deze systematiek hoe de prestaties van de bewuste scholier zich verhouden tegenover het klassikaal en landelijk […]
Bekijk artikel