Wat zijn klankgroepen? Uitleg over korte en lange klanken

Een klankgroep is een stukje van een gesproken woord. Hij ontstaat als je het woord uitspreekt in delen. Het begrijpen van klankgroepen is belangrijk voor spelling. Veel Nederlandse spellingsregels zijn op de klankgroepen gebaseerd.

De basis van iedere klankgroep is een klinkerklank. Daar hoor je soms medeklinkerklanken omheen. De hoeveelheid klinkerklanken in een woord bepaalt hoeveel klankgroepen het heeft.

Wil je meer weten over klankgroepen en alle theorie eromheen? Lees dan gauw verder!

Klankgroepen uitleg

Als je het over klankgroepen hebt, heb je het dus altijd over de manier waarop een woord wordt verdeeld als het wordt uitgesproken.

We nemen als voorbeeld het woord paraplu.

Je ziet dat dit woord 3 klinkerklanken heeft: de a, de a en de u. Als je het dan gaat verdelen in klankgroepen, krijg je er dan ook 3:

pa
ra
plu

Dat ziet er op papier een beetje gek uit natuurlijk. Maar vergeet niet dat klankgroepen niet gaan over hoe je woorden op papier in stukken hakt. Klankgroepen vertellen je hoe je een woord verdeelt als je het uitspreekt.

Om de verdeling in klankgroepen makkelijker te maken, kun je bij het uitspreken van het woord ook klappen.

Werkbladen Spelling Groep 3 (Gratis)

Werkbladen Spelling Groep 4 (Gratis)

Werkbladen Spelling Groep 5 (Gratis)

Werkbladen Spelling Groep 6 (Gratis)

We geven nog een voorbeeld: het woord rokken.

Als je rokken verdeelt in klankgroepen, krijg je:

ro
kken

Het verschil tussen klankgroepen en lettergrepen

Misschien denk je na het lezen van de eerste uitleg dat klankgroepen en lettergrepen hetzelfde zijn. Dat is niet helemaal het geval. De twee hebben zeker wat met elkaar te maken, maar er is toch een duidelijk verschil.

Een lettergreep geeft aan hoe je een woord op papier in stukken hakt. Een klankgroep doet hetzelfde, maar dan voor woorden die je uitspreekt.

Kijk maar eens naar het woord zakken uit het voorbeeld hierboven.

Als je zakken in lettergrepen verdeelt, krijg je:

  • zak
  • ken

Maar een verdeling in klankgroepen geeft:

  • za
  • kken

Zie je het verschil? Hetzelfde geldt voor het woord kunnen.

De lettergrepen zijn:

  • kun
  • nen

De klankgroepen zijn:

  • ku
  • nnen
Het verschil tussen klankgroepen en lettergrepen

Waarom moet je weten wat klankgroepen zijn?

Het lijkt misschien overbodig om naast de lettergrepen ook nog klankgroepen te leren. Toch is het heel zinvol om klankgroepen te begrijpen.

Dat zit zo: veel Nederlandse spellingsregels zijn op de klankgroepen gebaseerd. Als je bijvoorbeeld wilt weten of een woord met een enkele of een dubbele medeklinker moet worden geschreven (ook wel open en gesloten lettergrepen genoemd), spelen de klankgroepen een rol.

klankgroepen

Korte en lange klanken

Om goed te begrijpen hoe klankgroepen werken, moet je weten wat korte en lange klanken zijn. Het verschil is het gemakkelijkst uit te leggen met voorbeelden.

Bij de volgende woorden zijn de korte klanken dik gedrukt:

  • kat
  • wedden
  • slippen
  • krot
  • put

Nu volgen woorden die lange klanken hebben. In dit geval zijn de lange klanken dik gedrukt:

  • praten
  • wegen
  • sliep
  • lopen
  • stuur

Bij de lange klank houd je een klinker dus eigenlijk langer aan dan bij een korte klank.

Woorden splitsen in klankgroepen: een belangrijke regel

Om woorden goed te verdelen in klankgroepen, moet je steeds uitgaan van 1 belangrijke regel:

Het aantal klinkerklanken is altijd gelijk aan het aantal klankgroepen in een woord.

Bijvoorbeeld bij het woord woordenboek. Daar tellen we 3 klinkerklanken: oo, e en oe. Nu weten we dus ook dat dit woord 3 klankgroepen heeft.

Klankgroepen: voorbeelden

En dan zijn er nog heel wat voorbeelden te noemen van verschillende soorten klankgroepen. Hieronder vind je daarvan een overzicht.

Overigens geven we niet alleen voorbeelden van klankgroepen, maar vertellen we ook wat over de spelling die bij bepaalde klankgroepen hoort.

2. Na een korte klank

Als het woord een korte klank heeft, weet je dat na die korte klank de klankgroep meestal eindigt.

Bijvoorbeeld het woord rennen. De eerste e is een korte klank, dus daar breek je de klankgroep af:

  • re
  • nnen

Nog een voorbeeld: het woord doppen. De o in dit woord is een korte klank. Dit zijn dus je klankgroepen:

  • do
  • ppen

Na de korte klank volgt in langere woorden een dubbele medeklinker.

3. Na een lange klank

Een klankgroep eindigt ook wel eens na een lange klank. Kijk maar:

Bij het woord weten krijg je deze klankgroepen:

  • we
  • ten

Bij het woord oren deze:

  • o
  • ren

Na een lange klank schrijf je over het algemeen een enkele medeklinker.

Twee verschillende medeklinkers

Als middenin een woord twee verschillende medeklinkers na elkaar staan, eindigt de eerste klankgroep tussen die medeklinkers in. Dat ziet er zo uit:

Het woord werpen geeft:

  • wer
  • pen

Het woord tanden geeft:

  • tan
  • den

Schrijf in deze gevallen de woorden zoals je ze hoort. Je hoeft niet te twijfelen tussen enkele of dubbele medeklinkers.

Meerdere verschillende medeklinkers

Soms hebben woorden in het midden meer dan twee verschillende medeklinkers achter elkaar. In die gevallen eindigt de voorste klankgroep na de eerste medeklinker van die reeks.

Bijvoorbeeld bij het woord eerste. Tussenin zie je -rst staan. De klankgroepen zijn nu zo verdeeld:

  • eer
  • ste

Ook nu schrijf je de woorden zoals je ze hoort.

Na een tweetekenklank

Sommige klanken zijn opgebouwd uit twee tekens. Dat geldt bijvoorbeeld voor ei, ij, ou, oe, nk en ch. Dit noem je tweetekenklanken.

De klankgroep eindigt dan altijd ná de hele tweetekenklank.

Het woord bouten wordt bijvoorbeeld zo verdeeld:

  • bou
  • ten

Bij rechten gebeurt er dit:

  • rech
  • ten

Ook in het geval van een tweetekenklank schrijf je het woord zoals je het hoort.

Klanken die uit meerdere tekens bestaan

Net als tweetekenklanken zijn er klanken die uit meerdere tekens bestaan. Bijvoorbeeld aai, eeuw en auw.

De klankgroep wordt steeds na deze ‘meertekenklanken’ afgebroken.

Je krijgt dan dit:

Het woord boeien bestaat uit 2 klankgroepen:

  • boei
  • en

Het woord eeuwen bestaat ook uit 2 klankgroepen:

  • eeuw
  • en

En het woord gebouwen bestaat uit 3 klankgroepen:

  • ge
  • bouw
  • en

Wat zijn gesloten en open klankgroepen?

Een gesloten klankgroep is een klankgroep die eindigt op een korte klinkerklank. Er zit er bijvoorbeeld eentje in het woord bakker.

De klankgroepen van bakker zijn:

  • ba
  • kker

Je ziet dat de eerste klankgroep eindigt op een korte a-klank. Daarom is het een gesloten klankgroep.

Een open klankgroep eindigt juist op een lange klinkerklank. Een voorbeeld daarvan zie je in het woord dromen.

De klankgroepen van dromen zijn:

  • dro
  • men

De eerste is een open klankgroep, omdat hij met een lange klinkerklank eindigt.

Wat zijn gesloten en open klankgroepen?

Woorden met twee klankgroepen

Er bestaan heel veel Nederlandse woorden met 2 klankgroepen. Misschien wel duizenden. We gaan ze daarom niet allemaal opschrijven. Maar om je een idee te geven, hebben we wat voorbeelden voor je op een rijtje gezet.

Het belangrijkste verschil in de linker- en de rechterkolom is het aantal medeklinkers dat volgt op de eerste klankgroep.

De eerste kolom heeft woorden met een open eerste klankgroep, dus daarop volgt 1 medeklinker.

De woorden in de tweede kolom hebben een gesloten eerste klankgroep. Die krijgen dus een dubbele medeklinker in het midden.

Tussen de klankgroepen staat steeds een streepje.

Woorden met twee klankgroepen

Woorden met drie klankgroepen

Natuurlijk zijn er ook een heleboel woorden met meer dan 2 klankgroepen. We beperken ons in deze tekst tot maximaal 3 klankgroepen.

Ook van deze groep vind je hieronder een aantal rijtjes. Net als bij de woorden met twee klankgroepen staan er streepjes tussen de verschillende klankgroepen in deze langere woorden.

Woorden met drie klankgroepen

Uiteraard zijn er veel meer woorden met 3 klankgroepen te verzinnen. Dit rijtje staat er vooral om je een idee te geven. Zowel van de woorden als van de spelling ervan.

Klankgroepen oefenen

Om ervoor te zorgen dat je straks alle theorie over de klankgroepen écht goed in je hoofd hebt, is het belangrijk dat je ermee oefent. We sluiten daarom deze blog af met een paar opdrachten.

Gebruik voor het maken van de opdrachten de theorie uit de blog. Kom je er dan nog niet uit? Vraag dan iemand je te helpen. De antwoorden staan onderaan de pagina.

Heb je na het lezen van deze blog of na het maken van de opdrachten nog steeds vragen? Stel ze dan gerust aan ons!

Oefening 1

Verdeel onderstaande woorden in klankgroepen. Je mag ze opnoemen of opschrijven.

  1. 1. waterdicht
  2. 2. kampioen
  3. 3. werkelijk
  4. 4.ratelen
  5. 5. opbouwen
  6. 6. beladen
  7. 7. kantelen
  8. 8. rottende
  9. 9. paradepaard
  10. 10. sneeuwpoppen

Oefening 2

Schrijf de woorden over. Bepaal met behulp van de klankgroepen of er een enkele of dubbele medeklinker bij moet komen.

  1. 1. ro…elmarkt (1 of 2 keer de letter m?)
  2. 2. sta…elen (1 of 2 keer de letter p?)
  3. 3. re..erij (1 of 2 keer de letter d?)
  4. 4. we…elijk (1 of 2 keer de letter t?)
  5. 5. he…enkapper (1 of 2 keer de letter r?)
  6. 6. basketba…en (1 of 2 keer de letter l?)
  7. 7. te…isveld (1 of 2 keer de letter n?)
  8. 8. opbe…en (1 of 2 keer de letter l?)
  9. 9. ba…ischijf (1 of 2 keer de letter m?)
  10. 10. je nagels la…en (1 of 2 keer de letter k?)

Oefening 3

Schrijf op uit hoeveel klankgroepen het woord bestaat.

  1. 1. verboden
  2. 2. raketlancering
  3. 3. spiegelei
  4. 4. damhert
  5. 5. schelpenpad
  6. 6. regenlaarzen
  7. 7. schapendoes
  8. 8. wolk
  9. 9. werktuigbouwkunde
  10. 10. paardenstal

Antwoorden oefening 1

  1. 1. wa-ter-dicht
  2. 2. kam-pi-oen
  3. 3. wer-ke-lijk
  4. 4. ra-te-len
  5. 5. op-bouw-en
  6. 6. be-la-den
  7. 7. kan-te-len
  8. 8. ro-tten-de
  9. 9. pa-ra-de-paard
  10. 10. sneeuw-po-ppen

Antwoorden oefening 2

  1. 1. rommelmarkt
  2. 2. stapelen
  3. 3. rederij
  4. 4. wettelijk
  5. 5. herenkapper
  6. 6. basketballen
  7. 7. tennisveld
  8. 8. opbellen
  9. 9. bamischijf
  10. 10. lakken

Antwoorden oefening 3

  1. 1. 3 klankgroepen
  2. 2. 5 klankgroepen
  3. 3. 3 klankgroepen
  4. 4. 2 klankgroepen
  5. 5. 3 klankgroepen
  6. 6. 4 klankgroepen
  7. 7. 3 klankgroepen
  8. 8. 1 klankgroep
  9. 9. 5 klankgroepen
  10. 10. 3 klankgroepen

Bekijk ook:

Werkbladen Spelling Groep 3 (Gratis)

Werkbladen Spelling Groep 4 (Gratis)

Werkbladen Spelling Groep 5 (Gratis)

Werkbladen Spelling Groep 6 (Gratis)

Maaike de Boer

drs. Maaike de Boer is initiatiefneemster van Wijzeroverdebasisschool.nl

Gerelateerde artikelen

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *