Begrijpend Lezen groep 5

Wat houdt begrijpend lezen in op de basisschool? Deze reeks artikelen geeft je een inkijkje in de verschillende leerjaren. Zo krijg je als ouder een goed beeld van de ontwikkeling die je kind tijdens zijn schoolcarrière doormaakt op het gebied van begrijpend lezen. In dit artikel is begrijpend lezen groep 5 aan de beurt.

In groep 5 ontdekt je kind de wereld om hem heen in een razend tempo. Die wordt daardoor steeds groter.

Ook de wereld van de geschreven taal wordt, net als in groep 4, groter gemaakt. De leerkracht daagt je kind uit dieper na te denken over de teksten die hij leest. Wat wordt ermee bedoeld? Welke mening heeft de schrijver?

Dit alles wordt behandeld bij het vak Begrijpend Lezen.

Je kind kan de vaardigheid begrijpend lezen alleen goed ontwikkelen als het technisch lezen al redelijk makkelijk gaat. Als je kind in groep 5 zit, zal het waarschijnlijk al redelijk goed technisch kunnen lezen. Nu het de woorden goed en snel genoeg kan lezen, kan hij zich bezig gaan houden met tekstbegrip. 

Doelen Begrijpend Lezen groep 5

Voor het basisonderwijs zijn op landelijk niveau leerlijnen vastgesteld. Daarin staan de doelen vermeld die je kind bereikt moet hebben aan het eind van zijn basisschoolcarrière. Natuurlijk zijn de doelen niet voor ieder kind precies hetzelfde; je kunt ze zien als kaders waarbinnen je kind zich naar zijn mogelijkheden kan ontwikkelen.

Ook bestaat er een leerlijn voor taal. Daarbinnen vallen bijvoorbeeld deze vaardigheden:

  • spelling
  • grammatica
  • technisch lezen
  • begrijpend lezen

De leerlijnen lopen van groep 1 tot en met 8 continu door. Zo wordt je kind bijvoorbeeld vanaf groep 1 voorbereid op de vaardigheden die hij voor begrijpend lezen in groep 8 moet bezitten. In eerste instantie gebeurt dat spelenderwijs; later wordt de leerstof meer in een lesvorm aangeboden. Ieder schoolbestuur bepaalt zelf hoe het de leerlijnen aanbiedt. In veel gevallen worden daar lesmethodes voor aangeschaft die volgens de leerlijn zijn opgebouwd. Voor begrijpend lezen bestaan nogal wat verschillende methodes.

Voor begrijpend lezen in groep 5 zijn, net als voor ieder ander leerjaar, aparte doelen opgesteld. De volgende doelen zijn afkomstig uit de landelijke leerlijn begrijpend lezen van de CED-Groep:

Je kind…

  • past de bij de tekstsoort horende strategieën toe bij het lezen van teksten op AVI M4 en E4 (stappenplan).
  • kan aan het uiterlijk van de tekst zien waar hij vandaan komt (bijv. krant, boek, internet).
  • voorspelt de inhoud op basis van kopjes en het lezen van enkele zinnen.
  • herkent alinea’s.
  • herkent de briefvorm.
  • lost het probleem van het lezen van een moeilijke zin of zinnen op (door bijvoorbeeld teruglezen).
  • herkent aan de hand van signaalwoorden de volgorde en vraag/antwoord structuur in een tekst.
  • visualiseert een tekst met hulp van een schema.
  • bepaalt de functie van leestekens.
  • onderscheidt verschillende soorten teksten, zoals verhalende, informatieve, directieve, beschouwende en argumentatieve teksten.
  • herkent de structuur van verhalende teksten.
  • koppelt verwijswoorden aan antecedenten.

Nu je weet waar je kind zich in groep 5 bij begrijpend lezen mee bezighoudt, kun je gerichter samen oefenen op de vaardigheden. Zo kun je eens oefenen met het zoeken naar verwijswoorden. In deze video wordt nog eens uitgelegd hoe dat werkt:

Leesstrategieën

In groep 5 gaat je kind wekelijks aan de slag met begrijpend lezen. De teksten die daarvoor zijn geselecteerd sluiten aan bij de leerlijn. De teksten variëren van informatieve teksten tot verhalende teksten en van instructieteksten tot teksten waarin een mening wordt duidelijk gemaakt.

De leerkracht biedt daarbij verschillende leesstrategieën aan. Al die strategieën zijn van belang voor een goed tekstbegrip. Voorbeelden van leesstrategieën zijn vragen stellen, samenvatten en voorspellen.

Leesteksten groep 5

Hieronder vind je een voorbeeldtekst zoals je kind die in groep 5 krijgt aangeboden. Met dit voorbeeld krijg je als ouder een beter beeld bij het niveau van de tekst, maar ook bij de vragen die erbij horen.

Je leest een fragment uit de tekst ‘Tjirpende krekels’.

Voorbeeld uit de tekst ‘Tjirpende krekels’:

Op een mooie zomerse avond kun je ze horen. Het getjirp van de krekels. Dit geluid maken ze met hun vleugels. Ze wrijven met hun vleugels over elkaar en dan kun je het hoge geluid horen.

Vraag:

Hoe noemen we het ‘zingen’ van de krekels

A. Tjilpen
B. Roepen
C. Tjirpen
D. Wrijven

Uit dit voorbeeld wordt duidelijk hoe je kind aan een antwoord op de vraag kan komen: hij moet een deel van de tekst opnieuw lezen.

Dit teruglezen is bij begrijpend lezen belangrijker dan het verzinnen van een eigen antwoord. De vragen bij begrijpend lezen kunnen bijna allemaal beantwoord worden met behulp van de tekst.

In dit voorbeeld leidt teruglezen tot antwoord C.

Uiteraard is teruglezen niet de enige belangrijke vaardigheid als je kind vragen over de tekst wil beantwoorden. Het moet ook leren omgaan met meerkeuzevragen.

Als je kind een meerkeuzevraag moet beantwoorden, kan hij het beste eerst zelf bedenken wat het antwoord op de vraag is, nog voordat hij de antwoorden leest. Dat brengt hem al in de goede richting. Laat je kind daarna de mogelijke antwoorden vergelijken met zijn eigen antwoord.

Zoals we eerder aangaven, komen bij begrijpend lezen niet alleen informatieve teksten aan bod. Hieronder zie je een voorbeeld van een verhalende tekst. Met dit soort teksten ontwikkelt je kind zijn woordenschat en leert het verbanden leggen.

Dit fragment komt uit de tekst ‘Op vakantie naar Frankrijk’.

Voorbeeld uit de tekst ‘Op vakantie naar Frankrijk’:

Op de camping is een groot zwembad waar ze het liefst de hele dag in rondzwemt, dus eigenlijk heeft ze alleen een bikini en een handdoek nodig. Maar helaas willen papa en mama ook nog wel eens een gezellig dorpje bezoeken en dan zal ze toch gewone kleding aan moeten. “Misschien dat ze me nu oud genoeg vinden om gewoon op de camping te blijven”, denkt Janna. Maar waarschijnlijk moet ze daar nog niet op rekenen.

Vraag:

In de tekst staat: ‘Waarschijnlijk moet ze daar nog niet op rekenen’. Wat betekent dat?

A. Dat Janna niet moet denken dat haar vader en moeder haar oud genoeg vinden
B. Dat Janna in de vakantie niet hoeft te rekenen
C. Dat Janna oud genoeg is om alleen op de camping te blijven
D. Dat Janna niet aan haar vader en moeder hoeft te vragen of ze oud genoeg is

Bij deze vraag moet je kind de betekenis van een uitdrukking zoeken. In deze tekst betekent ‘er niet op rekenen’ dat Janna niet moet denken dat haar vader en moeder haar oud genoeg vinden om alleen op de camping te blijven (antwoord A).

Uit dit voorbeeld blijkt hoe belangrijk een grote woordenschat is. Als je kind al veel woorden en uitdrukkingen herkent, zal het minder moeite hebben dit soort vragen te beantwoorden.

Je kind vergroot zijn woordenschat door veel met taal in aanraking te komen. Veel lezen is daar een goed hulpmiddel voor. Het helpt ook als je als ouder regelmatig zelf uitdrukkingen gebruikt en varieert in de woorden die je gebruikt.

Begrijpend lezen groep 5 methode

Er zijn nogal wat methodes die gericht zijn op de vaardigheid begrijpend lezen. Veel basisscholen werken met Nieuwsbegrip. Deze methode haalt haar inspiratie uit actuele nieuwsberichten. Zo ontwikkelt je kind niet alleen een beter tekstbegrip, maar krijgt het ook mee wat er in de wereld gebeurt.

De onderwerpen die Nieuwsbegrip gebruikt als uitgangspunt voor de teksten sluiten altijd aan bij de leeftijdsgroep waar ze voor bedoeld zijn.

Naast Nieuwsbegrip zijn er nog een heleboel andere methodes voor begrijpend lezen in groep 5. De belangrijkste zijn:

  • Actief leren lezen
    In de methode Actief leren lezen start het oefenen met begrijpend lezen al in groep 3. De meeste andere methodes vangen pas in groep 4 aan. In groep 3 wisselen binnen deze methode de lessen technisch lezen en begrijpend lezen elkaar af.
  • Atlantis           
    Ook in de methode Atlantis gaan technisch lezen en begrijpend lezen hand in hand met elkaar. In 1 les komen beide vaardigheden aan bod. Het gaat bij Atlantis vooral om de bevordering van het leesplezier.
  • Grip op Lezen  
    Bij Grip op Lezen wordt gewerkt met alledaagse onderwerpen die niet per se actueel zijn. De methode biedt een variatie aan instructieniveaus en extra opdrachten, waardoor je kind altijd op zijn eigen niveau wordt aangesproken.
  • Leeslink          
    Leeslink besteedt vooral heel veel aandacht aan de zogenaamde herstelstrategie. Daarbij leert je kind hoe het omgaat met moeilijke woorden of stukken tekst die het niet direct begrijpt. Leeslink biedt dan leeshulpjes en woordschema’s.

Close reading

Scholen werken ook steeds vaker met Close Reading. Dat is niet zozeer een aparte lesmethode, maar eerder een strategie. Close Reading heeft alles te maken met de wijze waarop je een tekst leest. Deze strategie kan dus bij elke tekst worden gebruikt.

Vooral voor moeilijkere teksten is Close Reading handig, omdat het je kind uitdaagt zich steeds verder in de inhoud van de tekst te verdiepen. Dat gebeurt in meerdere leesrondes, waarbij je kind steeds een andere leesopdracht krijgt.

Close Reading werkt volgens een stappenplan:

  • In de eerste stap verkent je kind de tekst globaal. Wat is het onderwerp? Wat wordt daar in grote lijnen over verteld?
  • De tweede stap is bedoeld om te kijken naar details. Daarbij moet je kind meer inhoudelijke vragen  over de tekst beantwoorden. Ook wordt gecheckt of je kind de inhoud van de tekst echt begrijpt.
  • In de derde stap krijgt je kind de opdracht ‘boven de tekst’ te gaan staan. Oftewel: het mag van een afstandje naar de tekst kijken en tussen de regels doorlezen. Wat wil de schrijver nu eigenlijk precies zeggen? Welke mening heeft de schrijver zelf over het onderwerp?

CITO Toets Begrijpend lezen groep 5

Basisscholen werken vrijwel allemaal met een leerlingvolgsysteem. Daarin wordt de voortgang van je kind bijgehouden met behulp van toetsen en opdrachten. CITO is zo’n leerlingvolgsysteem.

CITO is vooral bekend door de eindtoets in groep 8, maar biedt al vanaf groep 4 toetsen aan. De kans is groot dat je kind daarmee in aanraking komt, omdat het gros van de basisscholen in Nederland met dit leerlingvolgsysteem werkt.

Begrijpend lezen is bij de CITO-toetsen een steeds terugkerend onderdeel. De mate van toetsing wordt vanaf groep 4 uitgebouwd. In groep 5 staan tekstbegrip en interpretatie centraal bij de toetsen van CITO. In groep 6 en 7 komen daar bijvoorbeeld de vaardigheden samenvatten en opzoeken bij.

In groep 5 krijgt je kind 3 verschillende soorten opgaven voor begrijpend lezen: de openplaatsopgaven, de voorspelopgaven en de tekstopgaven.

  • Bij de openplaatsopgaven moet je kind bepalen welk woord of welke woordgroep het beste op een open plek in de tekst past. Het heeft daarbij steeds de keuze uit verschillende antwoorden.
  • De voorspelopgaven zijn allemaal hetzelfde opgebouwd: je kind krijgt het begin van een tekst te zien en moet aan de hand daarvan voorspellen waar de rest van de tekst over gaat.
  • Bij de tekstopgaven draait het allemaal om de inhoud van de tekst. Je kind krijgt daar vragen over die het met behulp van de tekst moet beantwoorden. De meeste van deze vragen zijn meerkeuzevragen.

De Cito begrijpend lezen wordt in groep 5 in totaal 2x afgenomen: halverwege het jaar en aan het einde van het jaar.

Begrijpend Lezen oefenen groep 5

Veel kinderen vinden begrijpend lezen een lastig onderdeel. Misschien geldt dat ook voor jouw kind.

Gelukkig kun je als ouder je kind ondersteunen in de ontwikkeling van deze vaardigheid. Bijvoorbeeld door het veel met taal in aanraking te brengen. Zoals we eerder aangaven, heeft een vergrote woordenschat een grote invloed op de mate van tekstbegrip.

Laat je kind regelmatig lezen, maar ook naar tv-programma’s als het Jeugdjournaal kijken. Die vergroten de algemene kennis van je kind, waardoor leesteksten ook gemakkelijker te volgen zijn.

Natuurlijk kun je ook thuis teksten oefenen met je kind. Zorg daarbij wel altijd voor geschikte teksten die aansluiten op het niveau van je kind. Weet je niet waar je die kunt vinden? Vraag de leerkracht van je kind om hulp.

Volg bij zo’n oefentekst systematisch de volgende stappen:

  • 1: Kijk samen globaal naar de tekst. Wat is de titel? Bekijk ook de plaatjes. Vraag je kind wat volgens hem het onderwerp van de tekst is. Wat weet je kind al van dat onderwerp?
  • 2: Laat je kind alle vragen doornemen. Zo weet het al wat er gevraagd wordt.
  • 3: Lees de tekst nu samen door. Je kind leest de tekst voor. Jij luistert mee en stuurt bij waar nodig.
  • 4: Ga nu samen terug naar de vragen. Laat je kind de eerste vraag markeren.
  • 5: Laat je kind het juiste antwoord in de tekst opzoeken. Markeer dat antwoord met dezelfde kleur.
  • 6: Kijk welke van de meerkeuze-antwoorden het beste aansluit bij het antwoord dat je kind in de tekst gevonden heeft. Kruis dat antwoord aan.
  • 7: Herhaal dit stappenplan vanaf stap 4 voor elke nieuwe vraag. Gebruik voor elke vraag een nieuwe kleur.
begrijpend lezen oefenen groep 5

Met behulp van dit stappenplan went je kind zichzelf aan om de antwoorden in de tekst terug te zoeken en niet zelf te verzinnen. Het is begrijpelijk dat je kind uitgaat van de kennis die het al in zijn hoofd heeft. Toch moet het bij begrijpend lezen uitgaan van de tekst. Hoe vaker je kind begrijpend lezen oefent, hoe beter dat gaat.

Begrijpend lezen groep 5 werkbladen

Als je thuis wilt oefenen met begrijpend lezen, is het handig als je werkt met teksten die aansluiten bij het niveau van je kind. Vraag bijvoorbeeld de leerkracht op school om passend oefenmateriaal.

De leerkracht heeft niet alleen een goed beeld van het niveau in groep 5, maar ook van jouw kind. Die kan dus het beste inschatten welke teksten geschikt zijn.

Vindt je kind begrijpend lezen erg moeilijk? Schakel dan thuis een tandje terug. Het is prettig als je kind regelmatig successen ervaart. Daar groeit het vertrouwen van!

Ten slotte kun je je abonneren op ons YouTube-kanaal. Je vindt daar allerlei filmpjes met uitleg over rekenen en taal. Ook de vaardigheden voor begrijpend lezen komen uitgebreid aan bod.

Ga dus lekker met je kind aan de slag voor begrijpend lezen. Zo weet je zeker dat jouw zoon/dochter in groep 5 een goede basis legt voor de toekomst.

Bekijk ook onze andere begrijpend lezen artikelen:

Maaike de Boer

drs. Maaike de Boer is initiatiefneemster van Wijzeroverdebasisschool.nl

Gerelateerde artikelen

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.