Beter scoren met Cito Rekenen? Tijdelijk Gratis Oefenbladen
[PDF] Direct Toegang

Page content

Klok leren kijken: hoe je als ouder kunt helpen (+ PDF)

Klok leren kijken: hoe je als ouder kunt helpen (+ PDF)

“Het is vijf voor kwart voor twee.”

Herken je dit soort uitspraken? Voor heel veel kinderen is klok leren kijken een lastig proces. Je ziet het geworstel met ‘voor’ en ‘over’ en welke wijzer wijst nu wat aan? En dan komt daar niet veel later ook digitale tijd nog bij… Dit artikel laat zien hoe de opbouw is van klok leren kijken. En.. bedenk: regelmatig herhalen is de grote kracht achter leren. 😉

Klokkijken valt onder rekenen. Met behulp van de rekenmethode wordt klokkijken geleerd. Veel rekenmethoden gaan snel door deze leerstof. En terwijl de leerlingen de analoge klok nog niet goed (genoeg) beheersen, moet er toch al over gegaan worden op het aanbieden van digitale tijd.
Wees gerust: je kind is niet de enige die, op dit onderdeel, het tempo niet kan bijhouden. Heel veel kinderen hebben niet genoeg aan de tijd die school er aan kan besteden. Voor die kinderen is het dus fijn wanneer er ook thuis geoefend wordt.

Hoe pak je het oefenen met klokkijken aan? Ga met behulp van onderstaand schema na wat je kind wel en nog niet beheerst. Start met het oefenen bij het onderdeel van de laagste groep, dat nog niet goed genoeg beheerst wordt en stel tijdens het oefenen regelmatig vragen over onderdelen die een kind wel beheerst (zo gun je je kind een succeservaring).

In welke volgorde leert je kind klokkijken?

  • Groep 1/2: Begrippen als voor/over, groot/klein, boven/beneden, enzovoort.
  • Groep 1/2: Tijdsbesef: ochtend/middag/avond, dagen van de week, enzovoort.
  • Groep 3 (M3): Heel uur en half uur. Getalbegrip (zie getallenlijn).
  • Groep 3 (E3): Heel uur, half uur en kwartieren.
  • Groep 4 (M4): Heel uur, half uur, kwartieren en vijf en tien minuten voor en over.
  • Groep 4 (E4): Hele klok (analoog), dus bijvoorbeeld acht over tien, enzovoort.
  • Groep 5 (M5): Hele analoge klok + digitale uren, halve uren en kwartieren.
  • Groep 5 (E5): Hele analoge klok + hele digitale klok.
  • Groep 6 (M6/E6): Tijdsbesef gekoppeld aan leren plannen.
  • Alle groepen: Krijgen redactiesommen (verhaaltjessommen) aangeboden met daarin tijd verwerkt die in relatie staat tot het leerjaar.

Klokkijken groep 1/2

Leerkrachten in groep 1/2 maken vaak gebruik van een planbord waarop in plaatjes staat aangegeven wat er voor die dag op het rooster staat. Het koppelen van activiteiten aan tijd, stimuleert het tijdsbesef. Ook zullen veel kinderen thuis de klok vaak genoeg tegenkomen. Bijvoorbeeld op de magnetron, de oven, in de auto of de mobiele telefoon.

Klokkijken oefenen in groep 1/2

Verken samen de klok, dat kan als volgt: je vertelt: “Dit is de bovenkant van een klok en dit de onderkant. Dit zijn de cijfers die op de klok staan (aanwijzen). Dit is de grote wijzer en dit de kleine wijzer. De wijzers gaan altijd die kant op.” Nadat je dit op een paar momenten hebt herhaald, kun je door middel van vragen stellen, checken of je kind het heeft onthouden en het jou kan vertellen. Je kunt ook de cijfers benoemen en aandacht hebben voor de volgorde van de cijfers en welk cijfer ervoor en erna komt. Kinderen uit groep 2 die dit snel leren, kunnen verder oefenen en de uren en halve uren leren aflezen (zie klokkijken groep 3).

Een leuke activiteit voor kinderen van deze leeftijd is het dagelijks mogen bijwerken van het onderstaande bord. Spelenderwijs krijgen ze inzicht in de diverse aspecten van tijdsbesef. Niet alleen de tijd maar ook de dagen van de week, de datum, de maanden van het jaar, de seizoenen (die voor ouders die in het buitenland wonen misschien minder goed gebruikt kan worden) en weersomstandigheden van die dag (ook oudere kinderen kunnen van zo’n soort bord plezier hebben).

klokkijken groep 3

klokkijken boekHoe laat het ook is, meneer Wolf en kleine Wolf hebben altijd honger! Wat kunnen ze eten waardoor ze geen honger meer hebben? Misschien ben jij wel een lekker hapje! Beleef maar veel plezier aan de vingerpop en leer klokkijken (samenvatting van Bol.com). Er zijn nog veel meer boeken over tijd te koop.

Klokkijken groep 3

Kinderen in groep 3 starten bij klokkijken met de hele uren. Dit is vaak een gemakkelijke opdracht en veel kinderen kunnen dit zonder al te veel problemen leren. Al snel komen hier de halve uren bij. En dan begint het al lastiger te worden want daar waar je bij de hele uren eerst het cijfer zegt dat de kleine wijzer aanwijst (zes uur / elf uur) moet je bij de halve uren eerst zeggen dat de grote wijzer ‘half’ aanwijst en dan pas kijk je “waar de kleine wijzer naar toe wil”. Deze staat immers, heel onduidelijk, tussen twee cijfers in… De term ‘kwart’ wordt vaak snel geleerd maar het verschil tussen ‘voor’ en ‘over’ is voor veel kinderen verwarrend en kunnen lange tijd door elkaar gehaald worden.

Klokkijken oefenen in groep 3

De rekenmethode gaat er van uit dat kinderen in januari (M3 niveau) de klok kunnen aflezen op het hele uur en het halve uur. Voorbereiding: vraag of je kind weet welke richting de wijzers opgaan. Verken samen welke afstand de grote en kleine wijzer in één uur afleggen.

Instructie:

1. “Als de grote wijzer op de twaalf staat is het een heel uur” (deze term / dit begrip komt
met digitaal leren klokkijken van pas).
2. “Kijk nu naar de kleine wijzer, die staat op de vier. Het is dus vier uur”.
3. “Als de grote wijzer op de zes staat is het een half uur”.
4. “Kijk nu naar de kleine wijzer, die staat tussen de zeven en acht. Denk aan de richting
waarin de wijzers gaan… Waar wil de kleine wijzer naar toe? Het is dus half acht”.

Voor juni (E3 niveau) kunnen kinderen ook de kwartieren juist aflezen.

Instructie:

1. “Je kijkt eerst naar de grote wijzer en dan naar de kleine wijzer.”
2. “Als de grote wijzer op de twaalf staat is het een heel uur” (deze term / dit begrip komt
met digitaal leren klokkijken van pas).
3. “Kijk nu naar de grote wijzer, die gaat een stukje vooruit” (zet de grote wijzer op de
drie).
4. “Kijk nu welk cijfer de kleine wijzer aanwijst, deze tijd heet: kwart over ….”
(dit herhaal je een paar keer met andere uren).

De volgende tijd bied je een oefenmoment later aan:
5. “Als de grote wijzer op de twaalf staat is het een heel uur” (deze term / dit begrip komt
met digitaal leren klokkijken van pas).
6. “Kijk nu naar de grote wijzer, die gaat een kwartier terug” (zet de grote wijzer terug op
de negen).
7. “Kijk nu welk cijfer de kleine wijzer aanwijst, deze tijd heet: kwart voor ….” (dit herhaal
je een paar keer met andere uren).

klok leren kijken oefenen

Visualisatie: Een klok of een plaatje van een klok kan een kind helpen om de termen uit het hoofd te leren (te automatiseren). Om het verschil tussen het hele uur en halve uren duidelijk te maken is het handig wanneer je (samen met je kind) de twaalf en de zes ieder een kleur geeft en boven twaalf ‘uur’ en onder zes ‘half’ schrijft. Geef je kind dit plaatje als je de kloktijden oefent met een speelgoedklok, zo kan het terug vallen op deze visualisatie als hij het even niet meer weet. Zodra je kind toe is aan oefenen met de kwartieren, geef je de negen en drie ook een kleur en schrijf je er ‘kwart voor’ en ‘kwart over’ naast. Het is aan te raden om het oefenen met deze voorbeeldklok te combineren met het oefenen met een echte klok en echte tijdafspraken.

Klokkijken uitleg

Deze klok kan een kind helpen om de termen uit het hoofd te leren (te automatiseren). Je begint bij “kwartier”.

Om het verschil tussen ‘kwart voor’ en ‘kwart over’ te ervaren kun je samen met je kind een duplo poppetje met de grote wijzer mee laten lopen… Zodra dit poppetje over de twaalf moet springen en de grote wijzer staat op drie dan is het kwart over. Er zijn theorieën die er van uitgaan dat leren het best gaat door erbij te bewegen. Je kunt je kind ook de klok in het groot aanbieden door de cijfers één tot en met twaalf groot, ieder op een A4 formaat papier te schrijven en deze cijfers in de vorm van de klok op de grond te leggen. Een stip in het midden en twee stokken die dienst kunnen doen als grote en kleine wijzer.

Zo kan het kloktijden neerleggen en ondertussen ervaren dat de wijzer OVER de twaalf gaat of er nog VOOR staat.

Werkblad klokkijken voor groep 3

Download hier werkbladen klokkijken groep 3:

Werkblad klokkijken groep 3 (PDF)

Klokkijken groep 4

In groep 4 leren kinderen ook de minuten van de klok af te lezen. Dit kan natuurlijk alleen als de basis in groep 3 goed gelegd is. De rekenmethode zal deze kennis in het begin van groep 4 herhalen. Thuis kun je het klokkijken weer oppakken door ook te herhalen wat in groep 3 geleerd is en vervolgens de minuten erbij te nemen. Minuten is een onderdeel waar even de tijd voor uitgetrokken mag worden.

klokkijken groep 4

Je kunt beginnen met uitleggen hoeveel minuten een uur heeft en uit hoeveel minuten een half uur en een kwartier bestaan.

Klokkijken oefenen in groep 4

Na de herhaling van de uren, de halve uren en de kwartieren “storten” we ons op de minuten… De laatste hobbel die genomen mag worden voordat je tegen je kind kunt zeggen: “Je kent de hele analoge klok!”.

  • Begin met vijf over en tien over het hele uur. Je kunt het ‘Playmobil poppetje’ er weer bij gebruiken (zie oefenen in groep 3) om duidelijk te maken dat de grote wijzer daarvoor OVER de twaalf heen heeft moeten springen.
  • Leg uit hoe we aan vijf over en tien over komen door te vertellen dat elk ‘blokje’ tussen het ene en het volgende cijfer, vijf minuten is.
  • Vertel dat je altijd eerst naar de grote wijzer kijkt, die de minuten vertelt, bepaal hoe je dit noemt, en DAN pas naar de kleine wijzer, die het uur aanwijst.
  • Wanneer deze tijden gemakkelijk herkend en benoemd worden dan kun je vijf voor en tien voor het hele uur erbij pakken. Blijf wel vijf en tien over oefenen. Als je een papieren voorbeeldklok hebt of een speelgoedklok gebruikt dan kun je weer een gekleurde streep horizontaal door de klok zetten (van de negen naar de drie). Dit maakt duidelijk wanneer je ‘voor’ en ‘over’ het hele uur en het halve uur zegt.
  • Bovenstaande stappen herhaal je nu maar dan met het halve uur. Hierbij is het even aanvoelen of je kind het makkelijkst leert door eerst even goed de halve uren te oefenen, zonder dat je de tijden rond het hele uur er bij neemt, of dat je alle eerder geoefende tijden met regelmaat terug vraagt.

Soms is het voor kinderen nog duidelijker wanneer je bij twaalf en zes een teken schrijft waaruit blijkt dat het vanaf dáár de minuten mag gaan tellen. Dit is ook handig voor de laatste stap bij het klok leren kijken namelijk de tijden dertien minuten voor, acht minuten over, enzovoort.

Als de grote wijzer boven de horizontale streep is dan moet je vanaf twaalf gaan tellen maar is de wijzer onder de streep dan moet je bij zes gaan tellen. De klok hieronder laat dit wél duidelijk zien.

oefenen klok leren kijken

Werkblad klokkijken voor groep 4

Download hier een werkblad voor klokkijken groep 4:

Werkblad klokkijken groep 4 (PDF)

Klokkijken groep 5

Direct na de start in groep 5 wordt de (hele) analoge klok herhaald. Zo krijgt de leerkracht van groep 5 een overzicht van leerlingen die de hele analoge klok al dan (nog) niet beheersen. De rekenmethode start in groep 5 al vroeg in het schooljaar met het aanbieden van de digitale tijd.

Digitale klok

Tja, waar begin je bij je uitleg over digitale tijd?

digitale klok uitleg

Voor kinderen is het doel van het leren van de digitale tijd een stuk duidelijker wanneer je uitlegt waarom het zo handig is dat we digitale tijd hebben :). Dat kun je doen aan de hand het de volgende verhaaltje (of een ander zelf bedacht verhaal):

Er was eens een gezin dat met vakantie naar Spanje wilde. Ze zouden met het vliegtuig gaan en vader had al tickets gekocht bij een reisbureau want internet bestond nog niet. Op de tickets stond dat zij om 8.00 uur zouden vliegen. Vroeg in de ochtend stonden ze op Schiphol voor de incheckbalie. Toen ze wilden inchecken was de grondstewardess heel verbaasd dat ze zo vroeg waren… Wat bleek?? Het vliegtuig zou pas om 8.00 uur in de avond vertrekken! Niet alleen voor dit gezin maar voor heel veel mensen was het verwarrend om twee dezelfde tijden in één dag te hebben. Toen hebben ze digitale tijd bedacht. De digitale tijd geeft voor 8.00 uur in de ochtend 08:00 aan en voor 8.00 uur in de avond 20:00, dat is 8 + 12 = 20.

(Je kunt natuurlijk ook de ontwikkeling van digitale tijd op internet opzoeken en dat vertellen). Je legt uit dat digitale tijd uit twee getallen bestaat. Een getal voor de dubbele punt en een getal na de dubbele punt. Het eerste getal vertelt ons het uur, het tweede getal vertelt ons het aantal minuten. Daarbij is het belangrijk dat je vertelt dat een uur 60 minuten heeft, een half uur 30 minuten heeft en een kwartier uit 15 minuten bestaat. Deze kennis uit groep 4 heeft je kind nodig om te kunnen vertellen hoe laat het is. De digitale tijd zegt de tijd alleen in uren en in minuten!! Dus pas wanneer er 59 minuten voorbij zijn, zal de digitale klok op het volgend uur verspringen en de minuten weer op ..:00. De tijd, 08:10 zegt ons dat het 8 uur is en dat er 10 minuten voorbij zijn.

Laat de volgende afbeelding zien:

Download de afbeelding als PDF: digitale-tijdlijn groep 5

Vertel dat een dag (+nacht) 24 uur heeft en ook wel een etmaal genoemd wordt. Die 24 uur kun je verdelen in 4 dagdelen: nacht, ochtend, middag en avond. De dagdelen kunnen ingekleurd  worden, ieder een eigen kleur. Die kleur laat je ook terugkomen achter de woorden: nacht, ochtend, middag en avond. Vertel ook dat elk dagdeel 6 uur heeft (want 6 x 4 = 24) Om het een en ander nog duidelijker te maken, kun je vertellen dat, stel dat de tijdlijn een draad was, je dat draadje twee keer rond de klok kunt winden en dat er dan pas 24 uur voorbij zijn. Daarmee visualiseer je dat één keer de digitale tijdlijn, twee keer de klok rond is.

De vaardigheid om digitale tijd om te zetten in analoge tijd of andersom is voor veel kinderen een lastig traject! Oefenen doe je door regelmatig opdrachten te geven waarbij je kind de analoge tijd om mag zetten in de twee verschillende digitale tijden die bij de tijd van de analoge klok horen. Deze opdracht kun je ook omkeren. Je kind mag dan de digitale tijd in analoge tijd zetten. Dit soort oefeningen kun je afwisselend op papier of met een (speelgoed)klok maken. Kinderen die een goed beeld hebben van deze vier dagdelen, hebben een voorsprong bij het inzicht krijgen van de digitale tijd. Kinderen die snappen dat je vanaf nacht en ochtend, twaalf uur erbij mag tellen om de juiste digitale tijd in de middag en avond te vinden kunnen sneller hun opdrachten in de klas maken.

analoge digitale klok

Bovenstaande afbeelding laat zien hoe de digitale minuten corresponderen met analoge tijd.

digitale tijd

Deze afbeelding laat op een andere manier zien hoe de digitale tijd is opgebouwd.

Deze zelfgemaakte klok laat weer op een andere manier zien hoe de analoge tijd correspondeert met de digitale tijd. Om de middag en avond in digitale tijd uit te rekenen doe je het uur + 12 (uren) en dan heb je de digitale tijd (4 + 12 = 16:00).

Klokkijken klok maken

Werkblad klokkijken voor groep 5

Download hier werkbladen voor klokkijken groep 5:

Werkblad klokkijken groep 5 (PDF)

Klokkijken groep 6

In groep 6 worden alle tijden aangeboden en zal je kind er, evenals in de voorgaande leerjaren, ook sommen over moeten maken. Vaak zijn deze verwerkt in verhaaltjessommen. Op school worden deze sommen ook redactiesommen genoemd. Kinderen van deze leeftijd vinden het vaak leuk om meer te weten te komen over klokken en tijd. Er is veel over te vertellen. Bijvoorbeeld: is het op de hele wereld even laat? Of: hoe werkt een zonnewijzer?

Tijdsbesef in groep 6 en leren plannen

Kunnen klokkijken is nog niet hetzelfde als tijdsbesef hebben. Voor veel kinderen (en volwassenen 😉 ) is inschatten hoe lang iets duurt erg moeilijk. Bijvoorbeeld: je hebt over een half uur ergens afgesproken. Voor veel mensen is het lastig om goed in te schatten of je nog iets kunt doen in de tijd die je hebt, voordat je weg wilt. Dus wat je in die tijd kunt doen om toch op tijd te kunnen vertrekken… Inschatten hoeveel tijd het kost om een geplande activiteit af te kunnen ronden is een van de lastigste vaardigheden om te leren.

Waarom is dit toch heel belangrijk om te oefenen? Deze vaardigheid heet plannen, en ‘kunnen plannen’ heb je hard nodig als je op de middelbare school zit. Je kunt beginnen met het oefenen van tijdsbesef door vragen te stellen als:

  • Je wilt zo naar de voetbaltraining, hoelang doe je er over om daar te komen?
  • Hoeveel tijd heb je nodig om je spullen bij elkaar te zoeken?
  • Hoe laat wil je vertrekken om op tijd bij de training te komen?
  • Wat wil je nog doen in de resterende tijd en is dat realistisch?

Verbeter je kind niet (te veel) bij het maken van zo’n planning. Hier geldt: de ervaring zorgt ervoor dat kinderen een beter inzicht krijgen in tijdsbesef en steeds beter leren plannen. Terwijl je kind over bovenstaande vragen nadenkt, bereidt het zich tegelijkertijd voor op ‘rekenen met tijd’. En dit is weer een onderdeel in de Cito rekentoets. Kinderen die thuis veel over tijd praten en na (moeten) denken, oefenen eigenlijk ook de verhaaltjessommen in de Cito toets want deze toetsvragen zitten verpakt in een realistisch verhaaltje. Kinderen met dyslexie en kinderen die in beelden denken hebben vaak meer tijd nodig om een goed tijdsbesef te ontwikkelen.

Werkblad klokkijken groep 6 (PDF) met verhaaltjessommen

Klokkijken spelletjes (alle leeftijden)

Digitale spelletjes waarmee je klokkijken kunt oefenen kun je onder andere vinden op http://www.leermiddelenportaal.nl.
Andere spelletjes:

  • Klik klak klok” van Quiz it! Is een leuk spel met 50 klokraadsels. klik klak klok
  • Puzzels van de klok, daarmee kunnen kinderen vanaf groep 1 spelen en leren.puzzel klokkijken
  • Een klok kaartspel, twee spellen in één. klokkijken kaarten
  • Een zelfgemaakte klok.
    klok maken


Download gratis oefenbladen voor rekenen!
cito werkbladen rekenen

    Comment Section

    12 reacties op “Klok leren kijken: hoe je als ouder kunt helpen (+ PDF)


    Door Jessica op 20 februari 2018

    Ik ben heel blij met dit artikel en deze werkbladen. Mijn dochter zit nu in groep 4 en heeft moeite met de digitale klok. Vanmiddag na school gaan we samen oefenen.


    Door Es op 20 februari 2018

    Oh wat fijn dit! Mijn dochter blijft een aantal aspecten van het klokkijken lastig vinden, dus hier hebben we veel aan! We gaan er mee aan de slag!


    Door Angelique op 20 februari 2018

    Super handig dit…


    Door Angelique op 20 februari 2018

    Dankzij wijzeroverdebasisschool heeft mijn dochter haar niveau weten te verbeteren

    Dank je wel maaike !


    Door Maaike de Boer op 21 februari 2018

    Wat ontzettend leuk om te horen Angelique! Dank voor je reactie. Hartelijke groet, Maaike


    Door heleen op 20 februari 2018

    Handige werkbladen, en een aantal afbeeldingen heb ik gekopieërd om te gebruiken om e.e.a. inzichtelijk te maken.


    Door Liaah op 20 februari 2018

    Bedankt. Ik heb een dochter met dyslexie in groep 6 en een zoontje in groep 3. Die beide er moeite mee hebben. Deze handige tips ga ik zeker gebruiken


    Door Tine Reso op 20 februari 2018

    Heel hartelijk dank voor dit artikel. Mijn dochter had zoveel moeite met klokken en nu snapt zij het beter en doet het ook goed hiermee. Super


    Door Astrid op 21 februari 2018

    Super al deze tips en werkbladen!
    Het planbord met dagen van de week, klok en de maanden ziet er heel goed uit. Hoe kan ik aan zo een bord komen?


    Door Alain op 26 februari 2018

    Dankjewel. Niet alleen voor dit artikel en de daarin opgenomen tips, maar voor alle tips en informatie over de verschillende onderwerpen. Deze website is al zo vaak zeer waardevol geweest voor ons als ouders.


    Plaats een reactie


    *