Verbeter het automatiseren bij rekenen met 10 minuten per dag

In dit artikel leg ik je uit wat automatiseren is, hoe je kind dit leert op school en waarom automatiseren zo belangrijk is. Ook geef ik je tips hoe je je kind hierbij kunt helpen.

Het woord automatiseren kom je veel tegen op de basisschool. Bijvoorbeeld wanneer kinderen bezig zijn met het oefenen van rekenen en in het bijzonder optellen en aftrekken. Het is een woord dat je niet te veel moet verwarren met automatisering.

Ze hebben allebei het woord ‘auto’ in zich, dat ‘vanzelf’ betekent. Maar dat is dan ook de enige overeenkomst. Automatisering heeft te maken met ICT en machines. Wikipedia omschrijft automatisering als:

Menselijke arbeid vervangen door machines of computers.

Het werk moet nu als vanzelf gaan, zonder dat de mens hier nog aan te pas komt.

Ik wil even doorgaan op het woordje ‘vanzelf’ bij het automatiseren met rekenen. Op de basisschool willen de leerkrachten dat je kind sommen tot 10, en later tot 20 vlot en snel uit het hoofd beantwoordt, alsof het vanzelf gaat. Maar eigenlijk bedoelen ze dan dat je kind goed moet kunnen memoriseren.

Wat is het verschil tussen memoriseren en automatiseren?

Als je kind het antwoord op de som snel en goed weet, zonder dat hij tussenstapjes of materialen nodig heeft, dan heeft hij de opgave gememoriseerd.

Als je vraagt hoe hij tot een antwoord is gekomen, zegt je kind dat hij het gewoon weet. Hij kan je dan vragend aankijken, zo van: hoe moet ik je dit nu uitleggen? Het is toch gewoon zo?

Met automatiseren bedoelen we dat je kind ook vlot en goed antwoord kan geven op de som, maar dat hij nog gebruikmaakt van een tussenstapje. Dat gaat echter zo snel, dat je haast niet merkt dat hij dat doet.

Een som als 3 + 2 = wordt bijvoorbeeld zo uitgerekend: 3 + 1 + 1.

Als je nu aan je kind vraagt hoe hij dit heeft uitgerekend, dan kan hij de tussenstapjes die hij gebruikte waarschijnlijk zo benoemen. Misschien gebruikte hij zijn vingers erbij, telde hij door of visualiseerde hij er blokjes bij. Er zijn vele mogelijkheden.

jongen

Je kind geeft zó snel antwoord, dat het lijkt alsof hij de opgave gememoriseerd heeft. Toch is dat nog niet zo, omdat hij een tussenstapje heeft gebruikt. Als je niet vraagt naar de manier waarop hij tot het antwoord is gekomen, dan lijkt het net alsof het gememoriseerd is. Terwijl de som in feite ook nog best geautomatiseerd kan zijn.

In de klas is er vaak geen gelegenheid om te checken hoe je kind heeft gerekend. Als hij maar snel tot het juiste antwoord komt. Dat is ook lastig, omdat er weinig tijd is. En je kind moet de uitleg kúnnen geven. Hij moet wel de juiste woorden kunnen vinden. Hier kun je hem als ouder goed bij helpen.

  • Tip: vraag eens aan je kind hoe hij gerekend heeft en stimuleer hem om dit uit te leggen. Als je kind zich bewust is van wat hij doet, leert hij gemakkelijker.

Werkbladen Groep 3 Rekenen (Gratis)

Werkbladen Groep 4 Rekenen (Gratis)

Werkbladen Groep 5 Rekenen (Gratis)

Werkbladen Groep 6 Rekenen (Gratis)

Het belang van automatiseren

Automatiseren is de basis voor de verdere rekenontwikkeling van je kind. Het is het fundament waarop verder gebouwd gaat worden.

Automatiseren kun je vergelijken met het hanteren van een muziekinstrument. Als je weet hoe je een muziekinstrument moet gebruiken, dan kun je muziekstukken gaan spelen. Als je kunt automatiseren, dan kun je grotere opgaven oplossen en andere sommen, zoals de breuken, gemakkelijker maken. Daarom is automatiseren een instrumentele vaardigheid.

Bekijk ook eens deze video voor uitleg over automatiseren.

Rekenen in de onderbouw

De basis voor het automatiseren wordt in de onderbouw gelegd. In de klas doet je kind allerlei voorbereidende oefeningen. Het is dan prettig als je kind goed kan meekomen. Als dit niet zo is, raad ik je aan om zo snel mogelijk extra hulp te geven. Het is namelijk een vergissing om te denken dat het vanzelf wel goed komt als je kind eenmaal in groep 3 zit.

  • Tip: Laat je kind de tafel dekken. Hoeveel mensen eten er mee? Hoeveel borden heb je dan nodig? Daarna moet je kind de borden pakken en neerzetten. Bij iedere stoel een bord en ga zo maar door. Je ziet dat tafel dekken een mooie rekenkundige oefening is.

Het tellen kun je altijd even oefenen. Je hoeft dit niet urenlang te doen. Even tot 20 tellen en weer terug bijvoorbeeld. Je begint bij 1 en telt dan door. Een andere keer start je met een ander getal. Dit kan wel lastiger zijn voor je kind. Tot hoever je kunt doortellen, ligt aan de leeftijd van je kind. Hieronder staan oefeningen voor het tellen tot 10. 

Via de volgende link is onderstaande afbeelding als PDF te downloaden: Tellen oefenen

Tellen oefenen

  • Kinderen van 4 jaar leren tot 10 tellen.
  • Kinderen van 6, 7 jaar leren tot 100 tellen.

Automatiseren tot 10

Het automatiseren begint met leren optellen en aftrekken tot en met tien. In het begin mogen kinderen gebruikmaken van materialen, zoals blokjes en hun vingers. Hieronder beschrijf ik de opbouw van het leren rekenen tot 10.

  • Je kind leert de dubbelen. 1 + 1 =, 2 + 2 = enzovoort.
  • Ook leert je kind erbij/eraf 1. Bijvoorbeeld 7 + 1 =, 3 – 1 =
  • Daarna leert hij deze 2 soorten sommen combineren. 4 + 3= ? Je neemt een dubbele: 3 + 3 = 6 en dan doe er 1 bij.
  • Het werken met de vijfstructuur. De stippen op de dobbelsteen, de vingers van een hand enz.
  • Alle getallen tot en met 10 splitsen. Een voorbeeld:
splitsen


Het rekenen tot 10 is de basis van al het rekenen. Je kind leert al snel hoe hij moet splitsen. De splitsingen van 10 zijn het belangrijkst (7/3, 6/4 enzovoort). De splitsingen van 10 worden ook wel de vriendjes van tien genoemd. Je hebt ze nodig om sommen die over een tiental (10-20-30) gaan op te lossen.

Voorbeeld: 57 + 4 =
57 vul je aan tot 60. Dat is plus 3.
Maar je moet er niet 3, maar 4 bij doen, dus blijft er nog 1 over. (4 – 3).
Dan kom je uit op 61. Bij deze manier van rekenen helpt een getallenlijn goed.

57 + 4 = kan ook zo worden uitgerekend:
7 + 4 = 11. Dit heeft je kind inmiddels gememoriseerd.
Daarna 50 erbij en dan kom je uit op 61. Bij deze oplossing maakt je kind gebruik van bestaande kennis.

Je ziet dat er meerdere mogelijkheden zijn om tot een oplossing te kunnen komen. En bij beide voorbeelden merk je dat splitsen en automatiseren belangrijk zijn.

Welke manier je kind gebruikt, oftewel welke rekenprocedure hij gebruikt, is afhankelijk van zijn rekenvaardigheid. Op school worden verschillende rekenprocedures uitgelegd. Als je kind vlot tot 10 kan rekenen, kan hij sommen met grotere getallen eenvoudiger oplossen.

Je ziet het, rekenen tot 10 is de basis van al het rekenen. Daarom is het oefenen van plus- en minsommen tot 10 zo belangrijk. Je kunt ze niet vaak genoeg oefenen. Ook in hogere groepen.

Oefening Rekenen Groep 2 (Gratis)

Werkbladen Groep 3 Rekenen (Gratis)

Werkbladen Groep 4 Rekenen (Gratis)

Werkbladen Groep 5 Rekenen (Gratis)

Werkbladen Groep 6 Rekenen (Gratis)

Werkbladen Groep 7 Rekenen (Gratis)

Automatiseren tot 20

De basis bestaat dus uit leren optellen en aftrekken tot 10. Als je daarna ook nog eens tot 20 kunt rekenen, kun je alle sommen uitrekenen.

Bij het uitrekenen van sommen tot 20 kom je een tweetal extra moeilijkheden tegen:

  1. Je rekent nu met een tiental erbij (14 + 3 =)
  2. Je kan door het tiental heen ( 9 + 4 =)

Deze twee aspecten zijn erg moeilijk voor kinderen. Vooral het tweede punt levert nog wel eens problemen op.

Bij de eerste soort sommen (zoals 14 + 3 =) vormt het tiental een moeilijkheid. Als je kind het rekenen met getallen tussen de 10 en de 20 onder de knie heeft, kan hij proberen ook sommen met grotere getallen (bijvoorbeeld 34 + 3 =) uit te rekenen. Dat dit dezelfde soort som is, vinden veel kinderen lastig. Deze som lijkt voor hen een heel nieuwe opgave.

Als het tiental nóg hoger is, bijvoorbeeld 84 + 3 =, dan lijkt het een bijna onneembare barrière. Kinderen moeten in dit geval begrijpen dat het tiental niet verandert, maar alleen de eenheden.

Ook door het tiental heen rekenen vinden kinderen vaak moeilijk. Ze kunnen dit soort sommen op verschillende manieren uitrekenen.
Als voorbeeld neem ik de som 9 + 4 =.

Een kind met rekeninzicht rekent de som 9 + 4 = als volgt uit: 10 + 4 – 1 = 13.
9 ligt dicht bij de 10. 10 plus 4 rekent makkelijker.
Je leent er 1 en die haal je er later weer vanaf.

Maar er zijn ook andere manieren. Je kunt bijvoorbeeld gebruik maken van de rijgstrategie.

De rijgstrategie

Kinderen die meer moeite hebben met rekenen, gebruiken de rijgstrategie: 9 + 1 + 3 = 13. Hierbij kan de getallenlijn zinvol zijn. Je vult aan tot 10 en doet vervolgens de rest erbij. De rijgstrategie is erg helpend voor kinderen met minder rekeninzicht. Deze kinderen doen telkens hetzelfde en komen dan altijd uit op het goede antwoord.

getallenlijn rijgstrategie

Nog meer mogelijkheden

Anders wordt het bij sommen als 8 + 7 =, een van de lastigste opgaven die er zijn. Deze som kun je op veel verschillende manieren uitrekenen:

8 + 8 – 1 =

7 + 7 + 1=

8 + 2 + 5=

7 + 3 + 5 =

Er zijn er vast nog meer. Bij de bovenste 2 is rekeninzicht nodig. Je moet kunnen inzien dat je met dubbelen kunt werken. Ook moet je kunnen inschatten welke dan de meeste handige dubbele is om te gebruiken. Bij de onderste 2 wordt gebruikgemaakt van de rijgstrategie, die kan altijd.

Voor de rekenontwikkeling van je kind is het belangrijk dat hij de sommen tot 20 geautomatiseerd heeft. Hij moet de antwoorden vlot kunnen noemen. In de hogere groepen worden de sommen ingewikkelder. Dan zal je kind merken dat het uitrekenen van een som tot 20 een middel is in plaats van een hoofddoel.

Waarom niet te lang blijven tellen?

Als je kind leert rekenen, mag hij gebruikmaken van materialen. Deze video geeft als voorbeeld de oefening met de bonen.

Het is natuurlijk prettig als je ziet hoe een som wordt opgelost. Op een gegeven moment wordt echter aangeraden om geen materialen meer te gebruiken, maar alleen je hersenen.

Het materiaal belemmert namelijk het rekentempo. Het antwoord wéten werkt veel sneller dan het zichtbaar maken met bijvoorbeeld blokjes. En op je vingers rekenen is handig, maar niet als de sommen boven het getal 10 komen.

Wat is de oorzaak van het moeilijk kunnen automatiseren?

Automatiseren is dus de basis voor een goede rekenontwikkeling. Maar wat als je kind maar blijft tellen? Wat als die basis maar niet tot stand wil komen? Wat kunnen de oorzaken zijn?

  • Je kind vindt rekenen moeilijk en vindt houvast bij het tellen. Dat is vertrouwd en zo weet hij zeker dat hij het goed doet.
  • Je kind vindt het moeilijk om foutjes te maken, hij heeft faalangst, en zijn vingers geven hem een goed gevoel. Hij heeft er moeite mee om af te stappen van iets dat bekend is. Hij vertrouwt zichzelf nog onvoldoende en heeft zekerheid nodig.
  • Er zijn ook kinderen die wat later toe zijn aan het leren rekenen. Het rekenproces moet nog op gang komen. Als je kind eenmaal in de rekenfase is gekomen, maakt hij vaak een inhaalslag.
  • Misschien zit je kind niet goed in zijn vel. Zijn er problemen? Was er bijvoorbeeld een echtscheiding? Dit kan ten koste gaan van de rekenontwikkeling.
  • Ook als je kind ziek is, komt het rekenproces maar moeizaam op gang.
  • Je kind is hoogbegaafd. Ook dan is automatiseren lastig, omdat je kind dan liever achterhaalt waarom een berekening op een bepaalde manier wordt gedaan. Automatiseren voelt dan onnatuurlijk.
  • Het onderwijs heeft ook invloed op het automatiseringsproces van je kind. Hieronder wordt een aantal voorbeelden gegeven.

Andere redenen

Het komt voor dat de leerkracht niet lang genoeg doorgaat met het inoefenen van de rekenvaardigheden die je kind nodig heeft. Je kind heeft bijvoorbeeld meer tijd nodig om te ervaren wat meer en minder is, voor het oefenen met het opzeggen van de telrij enzovoort.

Kinderen moeten de zogenaamde rekenvoorwaarden beheersen voor ze over kunnen gaan op het formele rekenen, het ‘echte’ rekenen, oftewel sommetjes maken.

Om verschillende redenen kan het voorkomen dat leerlingen niet de juiste rekenbegeleiding krijgen. Ze krijgen niet goed uitgelegd hoe ze sommen moeten oplossen en gaan dan zelf maar iets doen. Ze leren zichzelf een eigen rekenstrategie aan die meestal foutief is. Leer dat dan maar weer af. Aanleren is gemakkelijker dan afleren.

Sommendictee

Kinderen hebben veel oefening nodig voordat sommen zijn geautomatiseerd. Daarbij zijn sommendictees onontbeerlijk. Wat is een sommendictee? Bij een sommendictee noemt de leerkracht een som en de leerlingen schrijven het antwoord op. Er worden sommen opgegeven van verschillende moeilijkheidsniveaus. Met sommendictees traint je kind het automatiseren.

Wat kun je als ouder doen aan het automatiseren van de sommen?

Als je thuis aan de slag wilt gaan met automatiseren, moet je kind eerst de rekenvoorwaarden kennen. Het gaat om getalbegrip, tellen, rekentaal en cijfers herkennen. De leerkracht kan je hiermee verder helpen. Je kunt natuurlijk ook op zoek gaan naar een rekenspecialist bij jou in de buurt.

Als je kind de rekenvoorwaarden beheerst, dan is oefenen, oefenen en nogmaals oefenen de beste remedie. Laat je kind zo veel mogelijk sommen oplossen. Zogenaamde rekenkilometers maken.

Het oefenen kan op vele manieren.

  • Rijtjes invullen (zie hiervoor het oefenmateriaal van Aandacht voor rekenen).
  • Mondeling en digitaal oefenen.
  • Er zijn vele apps voor automatiseren verkrijgbaar. Daarnaast bestaan er genoeg rekenprogramma’s voor op de computer.

Als je samen in een ontspannen sfeer oefent, leert je kind beter. 10 minuten per dag is prima. Je zult zien dat dit echt zijn vruchten gaat afwerpen.

Bekijk ook het artikel over redactiesommen (verhaaltjessommen).

Succes!

Petra Fränzel

Petra Fränzel (Msen) is rekenspecialist en heeft haar eigen praktijk, De RT juf

Gerelateerde artikelen

Reacties

25 reacties op “Verbeter het automatiseren bij rekenen met 10 minuten per dag”
  1. Hoi,Ik ben een hulplooze moeder van een dochter van 8 jaar,ik heb hoeken aangeschaft maar nog zie ik geen verschil bij haar.Ze heeft het zo ergg moite met rekenen.Ze is in groep 4 en nog steeds kan ze de sommen onder de 20 niet zo goed ,soms kan ze er wel uren nemen om een som onder de 20 te maken hierbij gebruokt zij ook materialen(dan gaat het redelijk snel).
    Tafels zij zwz moeilijk voor haar.
    Splitsen of getallen lijn is ook erg erg lastig voor haar.Zij heeft cito van groep 3 gekregen en v- gescoord.
    Wat moet ik doen.
    Ze doet squla en op de boeken oefenen en herhalen vindt zij gewoon te vervelend.
    Kan iemand mij helpen of tips geven.
    Ik wil zo graag haar op haar niveau zien.
    Zij is wel erg erg onzeker.Zij heeft ook autisme pddnos.
    Groetjes,

    • Beste Safia,
      Het is heel belangrijk dat je goed aansluit bij het niveau van je dochter, omdat je dochter dan succeservaringen (iets dat lukt) kan opdoen en hierdoor groeit haar zelfvertrouwen. Als zelfvertrouwen groeit, gaan de schoolprestaties meestal ook vooruit.
      Als je merkt dat je dochter iets moeilijk vindt, kun je het beste een stapje terug doen en iets oefenen waarvan je zeker weet dat ze het snapt. Ze beleeft dan een succeservaring.
      De sommen onder de 20 moeten goed geautomatiseerd zijn voordat je dochter de volgende stap kan maken. Het is inderdaad heel goed om met materialen te werken!
      In dit artikel lees je alles over splitsen en vind je leuke spelletjes om het splitsen te oefenen: https://wijzeroverdebasisschool.nl/uitleg/splitsen-groep-3
      Het is denk ik ook goed om je zorgen met de leerkracht te bespreken. Hij/zij heeft een goed beeld van de problemen en kan je hier beter over adviseren dan wij.
      Succes!
      Hartelijke groet,
      Carola

  2. Bedankt voor alle tips. Ik ga ermee aan de slag. Mijn dochter van 3 heeft namelijk ook veel moeite met rekenen tot 10 kan ze nu redelijk, maar sommen tot 20 vindt ze nog moeilijk. Daarnaast gaat het lezen ook niet echt goed. We zitten nu in december en ze beheerst de letters nog niet allemaal waardoor ze de klank van het symbool ( de letter) gokt. Dus ik heb mijn handen vol met oefenen thuis. Met mijn zoon van 7 die nu in groep 4 zit ging alles volgens het boekje.

    • Succes Naima! Hopelijk valt het kwartje op een gegeven moment bij je dochter. Bij het ene kind gebeurt dit nu eenmaal iets sneller dan bij het andere kind. Het is belangrijk dat je dochter plezier houdt in het leren. Door goed aan te sluiten bij haar niveau, ook al is dit een lager niveau dan andere kinderen van haar leeftijd hebben, blijft ze succeservaringen houden. Hierdoor groeit haar zelfvertrouwen, blijft ze plezier houden in het leren en zullen haar schoolse prestaties waarschijnlijk verbeteren.

      Hartelijke groet,
      Carola

    • Beste Naima,
      Ik hoop dat je dochter al wel in groep 3 zit 🙂
      In december zijn ze in groep 3 bezig met het spitsen van getallen tot 10 en de telrij tm 20. Sommetjes tot de 20 komen na de kerstvakantie. Volgens mij zit je dochter dus nog wel op schema als ik het zo lees. Het automatiseren met de sommen tot 10 duurde bij mijn dochter ook langer dan ik verwachtte. Elke dag even oefen heeft wel geholpen. Nadruk wel op even want rekenplezier is ook belangrijk en als ik er teveel aan trek verdwijnt dat ook. Voor het oefenen van de klank tekenkoppeling is flitsen van de letters handig hierbij schrijf je alle letters op een apart blaadje en laat ze dan om de beurt zien. De letters zie ze in 1x goed doet leg je apart en oefen je nog af en toe. De andere letters blijf je dan herhalen.

      succes!
      Groeten Anne (moeder en juf groep 3/4)

  3. Dank voor alle tips! Mijn dochter, groep 6, blijft moeite hebben met de tafels, aan haar iq ligt het niet. Op school is er weinig ruimte om te oefenen, dit doen we dus regelmatig thuis. Zoonlief, 6 jaar, groep 3, kent al behoorlijk wat tafels. Zo apart dat verschil!

    • Heel graag gedaan Anne! Het is inderdaad heel belangrijk om regelmatig te oefenen. Ja, wat een verschillen tussen kinderen he..
      Hartelijke groet,
      Carola

  4. Wat ik mis bij oorzaak is dat je kind hoogbegaafd kan zijn. Doordat hij veelal gebruik maakt van het zoogdierenbrein komt het goede antwoord er wel. Maar het automatiseren gebeurt in het reptielenbrein. Dat moet bij HB kinderen aangewakkerd worden, want anders gebeurt het niet.
    Verder heel prettig artikel waar we mee aan de slag gaan.
    Zie filmpje Tijl Koenderink over reptielenbrein op YouTube.

  5. Voor beelddenkers ook erg lastig..hebben.hun eigen rekenmethodes en vinden het 3-stappenplan juist erg onhandig.. Helaas is er voor deze kinderen op de scholen nog weinig bekend en worden ze daar niet in begeleid.

  6. Zeer waardevolle stof. We zitten momenteel in het buitenland en de kinderen moeten in een ander taal ineens ook normaal goed kunnen rekenen. We proberen ze thuis zelf te helpen, maar hebben zelf houvast nodig. Dit artikel geeft veel inzicht. Dank!

  7. Hoi, Maaike bedankt voor de info zo kunnen wij op de juiste manier ons zoon helpen echt fijn ik ben er echt blij mee we hebben nu een houvast

  8. Hoi, Maaike bedankt voor de info zo kan je kunnen wij op de juiste manier ons zoon helpen echt fijn ik ben er echt blij mee we hebben nu een houvast

  9. Goed artikel, maar ik mis nog een aantal punten. Beelddenkers bijvoorbeeld hebben ook moeite met automatiseren. Zij leren namelijk niet door herhalen, herhalen, herhalen (waar ze ook een enorme hekel aan hebben), maar op hun eigen manier. Zij leren onder andere door gelijktijdig te bewegen. Laat ze dus lekker springen of gooi een bal naar het kind op het moment dat het antwoord moet geven op de vraag. Mijn overtuiging is dat dit sowieso beter werkt voor alle kinderen.

  10. Hallo Maaike, hartelijk dank voor de info. Heel handig om op deze manier te oefenen met mijn zoon die nu in groep 4 zit. Geweldig!

  11. Bedankt voor de wijzen woorden , wij zijn allen beiden werkende ouders en iedere ondersteuning die wij kunnen krijgen pakken win met beiden handen aan.
    Dit was een prima uitleg en een gaan er mee aan de slag.

  12. Hoi Maaike , bedankt voor de info. Mijn dochter van 6 jaar zit nu in groep 3 en heeft ook erg moeite met rekenen maar op deze manier kunnen we goed met haar oefenen bedankt voor de tips.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.