Download nu de GRATIS Oefenbladen Rekenen
Toegang

Page content

Verbeter het automatiseren van rekenen met 10 minuten per dag

Verbeter het automatiseren van rekenen met 10 minuten per dag

In dit artikel zal ik je uitleggen wat automatiseren is, hoe je kind dit leert op school, waarom automatiseren zo belangrijk is en ik geef je tips hoe je je kind hierbij kunt helpen.

Het woord automatiseren kom je veel tegen op de basisschool, wanneer kinderen bezig zijn met optellen en aftrekken. Het is een woord dat je niet te veel moet verwarren met automatisering.

Ze hebben allebei het woord –auto- in zich, wat vanzelf betekent. Maar dat is dan de enige overeenkomst. Automatisering heeft te maken met ICT en machines. Wikipedia omschrijft het als:

Menselijke arbeid vervangen door machines of computers.

Het werk moet nu als vanzelf gaan, zonder dat de mens hier nog aan te pas komt.

machine

Ik wil even doorgaan op het woordje “vanzelf” bij het automatiseren met rekenen. Op de basisschool willen de leerkrachten dat je kind sommen tot 10, en later tot 20 vlot en snel beantwoordt, alsof het vanzelf gaat. Maar eigenlijk bedoelen ze dat je kind goed moet kunnen memoriseren.

Wat is het verschil tussen memoriseren en automatiseren?

Als je kind het antwoord op de som snel en goed weet, zonder dat hij tussenstapjes of materialen nodig heeft, dan heeft hij de opgave gememoriseerd.

automatiseren moeilijk oefenenAls je vraagt hoe hij tot dit antwoord is gekomen krijg je als antwoord dat hij dit gewoon weet. Je kind kan je dan vragend aankijken, van hoe moet ik je dit nu uitleggen? Het is toch gewoon zo?

Met automatiseren bedoelen we dat je kind ook vlot en goed antwoord kan geven op de som, maar dat hij nog gebruik maakt van een tussenstapje. Het gebruik maken van een tussenstapje gaat zo snel, dat je haast niet merkt dat hij dat doet.

Een som als 3 + 2 = wordt bijvoorbeeld zo uitgerekend: 3+1+1.

Als je nu aan je kind vraagt hoe hij dit heeft uitgerekend, dan kan hij de tussenstapjes die hij gebruikte waarschijnlijk uitleggen. Misschien gebruikte hij zijn vingers erbij, telde hij door of visualiseerde hij er blokjes bij. Er zijn vele mogelijkheden.

op je vingers tellen

Je kind geeft zo snel antwoord dat het lijkt alsof hij de opgave gememoriseerd heeft, maar dat is nog niet zo omdat hij een tussenstapje heeft gebruikt. Als je niet vraagt naar de wijze waarop hij tot het antwoord is gekomen, dan lijkt het net alsof het gememoriseerd is maar in feite is het nog geautomatiseerd.

In de klas is er vaak geen gelegenheid om te checken hoe je kind heeft gerekend. Als hij maar snel tot het juiste antwoord komt. Dat is ook lastig, omdat er weinig tijd is. En je kind moet de uitleg kúnnen geven. Hij moet wel de juiste woorden kunnen vinden. Hier kun je hem als ouder goed bij helpen.

  • Tip: Vraag eens hoe hij gerekend heeft en stimuleer hem om dit uit te leggen. Als je kind zich bewust is van wat hij doet, leert hij gemakkelijker.

Het belang van automatiseren

Automatiseren is de basis voor de rekenontwikkeling van je kind. Het is het fundament waarop verder gebouwd gaat worden.

Automatiseren kun je vergelijken met het hanteren van een muziekinstrument. Als je weet hoe je een muziekinstrument moet gebruiken, dan kun je muziekstukken gaan spelen. Als je kunt automatiseren dan kun je grotere opgaven oplossen en andere sommen, zoals de breuken, gemakkelijker maken. Daarom is automatiseren een instrumentele vaardigheid.

Automatiseren rekenen in de onderbouw

De basis voor het automatiseren wordt in de onderbouw gelegd. In de klas doet je kind allerlei voorbereidende oefeningen. Het is dan prettig als je kind dan goed mee kan komen. Als dit niet zo is, raad ik je aan om zo snel mogelijk extra hulp te geven. Het is namelijk een vergissing om te denken dat het vanzelf wel goed komt als hij eenmaal in groep 3 zit.

  • Tip: Je kunt je de tafel laten dekken. Hoeveel mensen eten er mee? Hoeveel borden heb je dan nodig? Dan moet je kind de borden gaan pakken en neerzetten. Bij iedere stoel een bord. En ga zo maar door. Je ziet dat tafeldekken een mooie rekenkundige oefening is.

Het tellen kun je altijd even oefenen. Je hoeft dit niet urenlang te doen. Even tot twintig tellen en weer terug bijvoorbeeld. Je begint bij één en telt dan door. Een andere keer zou je met een ander getal kunnen starten. Dit kan wel lastig zijn voor je kind. Tot hoever je kunt doortellen, ligt aan de leeftijd van je kind. Hieronder staan oefeningen voor het tellen tot tien. 

Via de volgende link is onderstaande afbeelding als PDF te downloaden: Tellen oefenen

tellen oefenen

  • Kinderen van vier jaar leer je tot tien tellen.
  • Kinderen van zes, zeven jaar leren tot honderd tellen.

Automatiseren tot 10

Het automatiseren begint met het leren optellen en aftrekken tot en met tien. In het begin mogen kinderen gebruik maken van materialen, zoals blokjes en hun vingers. Hieronder beschrijf ik de opbouw van het leren rekenen tot tien.

  • Je kind leert de dubbelen. 1+1=, 2+2= enzovoort.
  • Ook leert je kind erbij/eraf 1. Bijvoorbeeld 7+1=, 3-1=
  • Daarna leert hij gebruik maken van deze twee soorten sommen. 4+3= ? Je neemt een dubbele: 3+3= 6 en dan doe er 1 bij.
  • Het werken met de vijfstructuur. De stippen op de dobbelsteen, een hand.
  • Alle getallen tot en met 10 splitsen. Een voorbeeld:

splitsen

Het rekenen tot 10 is de basis van al het rekenen. Je kind leert al snel hoe hij moet splitsen. De splitsingen van 10 zijn de belangrijkste. (7/3, 6/4 enzovoort). De splitsingen van tien worden ook wel de “vriendjes van tien” genoemd.

Deze splitsingen heb je nodig om andere sommen die over een tiental (10-20-30) gaan op te lossen.

Voorbeeld: 57 + 4 =
57 vul je aan tot 60. Dat is plus drie.
Maar je moet er niet drie maar vier bij doen, dus blijft er nog één over. (4-3).
Dan kom je uit op 61. Bij deze manier van rekenen helpt een getallenlijn goed.

57 + 4 = kan ook zo worden uitgerekend:
7 + 4 = 11. Dit heeft je kind inmiddels gememoriseerd.
Daarna 50 erbij en dan kom je uit op 61.
Bij deze oplossing maakt je kind gebruik van bestaande kennis.

Je ziet dat er meerdere mogelijkheden zijn om tot een oplossing te kunnen komen. En bij beide voorbeelden merk je dat splitsen en het automatiseren belangrijk is.onder de 10 rekenen

Welke manier je kind gebruikt, oftewel welke rekenprocedure hij gebruikt, is afhankelijk van zijn rekenvaardigheid. Op school worden verschillende rekenprocedures uitgelegd. Als je kind vlot tot tien kan rekenen dan kan hij sommen met grotere getallen eenvoudiger oplossen.

Je ziet, het rekenen tot tien is de basis van al het rekenenDaarom is het oefenen van plus- en minsommen tot 10 zo belangrijk. Je kunt niet vaak genoeg oefenen. Ook in hogere groepen.

Automatiseren tot 20

Je begint met het leren optellen en aftrekken tot tien. Dat is je basis. En als je tot twintig kunt rekenen, kun je alle sommen uitrekenen.

Bij het uitrekenen van sommen tot twintig kom je een tweetal extra moeilijkheden tegen:

  1. Je rekent nu met een tiental erbij (14 + 3 =)
  2. Je kan door het tiental heen ( 9 + 4 =)

Deze twee aspecten zijn erg moeilijk voor kinderen, maar vooral de tweede.

Bij de eerste soort sommen zoals 14 + 3 = vormt het tiental een moeilijkheid. Als ze dit onder de knie hebben, kunnen ze proberen ook sommen zoals 34 + 3 = uit te rekenen. Dat dit dezelfde soort som is, vinden velen lastig. Voor kinderen lijkt dit een hele nieuwe opgave.

Als het tiental nóg hoger is, bijvoorbeeld 84 + 3 =, dan lijkt het een bijna onneembare barrière. Kinderen moeten in dit geval begrijpen dat het tiental niet verandert, maar alleen de eenheden.

Bij de tweede soort sommen,  door het tiental rekenen, vinden kinderen moeilijker zo niet het moeilijkst. Dit kun je op verschillende manieren uitrekenen. Ik ga uit van de som 9 + 4 =

Een kind met rekeninzicht rekent de som 9 + 4 = als volgt uit: 10 + 4 – 1 = 13.
Negen ligt dicht bij de tien. Tien plus vier rekent makkelijker.
Je leent er een die haal je er later weer vanaf.

Kinderen die meer moeite hebben gebruiken de rijgstrategie: 9 + 1 + 3 = 13. Hierbij kan de getallenlijn zinvol zijn. Je vult aan tot tien en doet vervolgens de rest erbij. Kinderen die moeite hebben met rekenen, vinden het prettig om deze manier te gebruiken. Ze doen telkens hetzelfde en komen dan altijd uit op het goede antwoord. Als je weinig rekeninzicht hebt, kun je op deze manier toch je som uitrekenen.

getallenlijn rijgstrategie

Anders wordt het bij sommen als 8 + 7 =, een van de lastigste opgaven die er zijn. Deze som kun je op verschillende manieren uitrekenen:

8 + 8 – 1 =

7 + 7 + 1=

8 + 2 + 5=

7 + 3 + 5 =

Er zijn er vast nog meer. Bij de bovenste twee is rekeninzicht nodig. Je moet kunnen inzien dat je met dubbelen kunt werken en welke dan de meeste handige is om te gebruiken. Bij de onderste twee wordt gebruikt gemaakt van de rijgstrategie, die kan altijd.

Voor de rekenontwikkeling van je kind is het belangrijk dat hij de sommen tot twintig geautomatiseerd heeft. De antwoorden moeten vlot genoemd kunnen worden. In de hogere groepen worden de sommen ingewikkelder en zal hij merken dat het uitrekenen van een som, wat nu het hoofddoel is, een middel is.

Waarom niet te lang blijven tellen?

Als je kind leert rekenen mag hij gebruik maken van materialen. Zoals in de video met de ‘oefening met de bonen’ hieronder.

Dat is natuurlijk prettig als je ziet hoe een som wordt opgelost. Op een gegeven moment wordt aangeraden om geen materialen meer te gebruiken, maar alleen je hersenen.

Het materiaal belemmert namelijk het rekentempo. Het antwoord wéten werkt veel sneller dan wanneer je bijvoorbeeld blokjes neerlegt, als je die al voor handen hebt. En op je vingers rekenen is handig, maar niet als de sommen boven het getal tien komen.

Wat is de oorzaak van het moeilijk kunnen automatiseren?

Automatiseren is dus de basis voor een goede rekenontwikkeling. Maar wat als je kind maar blijft tellen? Wat als die basis maar niet tot stand wil komen? Wat kunnen de oorzaken zijn?

  • Je kind vindt rekenen moeilijk en vindt houvast bij het tellen. Dat is vertrouwd en zo weet hij zeker dat hij het goed doet. Je kind vindt het moeilijk om foutjes te maken, hij heeft faalangst, en zijn vingers geven hem een goed gevoel. Hij heeft er moeite mee om af te stappen van iets dat bekend is. Hij vertrouwt zichzelf nog onvoldoende en heeft zekerheid nodig.
  • Er zijn ook kinderen die wat later toe zijn aan het leren rekenen. Het rekenproces moet nog op gang komen. En als hij in de rekenfase is gekomen, dan maakt hij vaak een inhaalslag.
  • Misschien zit je kind niet goed in zijn vel. Zijn er problemen? Was er bijvoorbeeld een echtscheiding? Dit gaat in eerste instantie ten koste van de rekenontwikkeling.
  • Ook als je kind ziek is, komt het rekenproces maar moeizaam op gang.
  • Het onderwijs heeft ook invloed op het automatiseringsproces van je kind. Hieronder wordt een aantal voorbeelden gegeven.

Het komt voor dat leerkrachten niet lang genoeg doorgaan met het inoefenen van de rekenvaardigheden die je nodig hebt voordat je sommetjes leert oplossen. Je hebt nog tijd om te ervaren wat meer en minder is, je kunt oefenen met het opzeggen van de telrij, enzovoort.

Kinderen moeten de zogenaamde rekenvoorwaarden beheersen voor ze over kunnen gaan op het formele rekenen, het ‘echte’ rekenen, sommetjes maken.

Kinderen hebben veel oefening nodig voordat sommen zijn geautomatiseerd. Daarbij zijn sommendictees onontbeerlijk. Wat is een sommendictee? Bij een sommendictee noemt de leerkracht een som en de leerlingen schrijven het antwoord op. Er worden sommen opgegeven van verschillende moeilijkheidsniveaus. Op deze manier train je het automatiseren.

Om verschillende redenen kan het vóórkomen dat leerlingen niet de juiste rekenbegeleiding krijgen. Ze krijgen niet goed uitgelegd hoe ze sommen moeten oplossen en gaan dan zelf maar iets doen. Ze leren zichzelf een eigen rekenstrategie aan die meestal een foutieve is. En leer dat dan maar weer af. Aanleren is gemakkelijker dan afleren.

Wat kun je als ouder aan het automatiseren van de sommen?

Je kind moet eerst de rekenvoorwaarden kennen. Het gaat om getalbegrip, tellen, rekentaal en cijfers herkennen. De leerkracht kan je hiermee verder helpen. Of ga op zoek naar een rekenspecialist bij jou in de buurt.

Als je kind dit beheerst dan is oefenen, oefenen en nogmaals oefenen de beste remedie. Laat je kind zo veel mogelijk sommen oplossen. Zogenaamde rekenkilometers maken.

Het oefenen kan op vele manieren.

  • Rijtjes invullen (zie hiervoor het oefenmateriaal van “Aandacht voor rekenen”),
  • Mondeling- en digitaal oefenen.
  • Er zijn vele apps voor automatiseren verkrijgbaar. En rekenprogramma’s op de computer.

Als je samen in een ontspannen sfeer oefent (voor tips hierover zie het e-book ‘oefenen zonder stress‘), leert je kind beter. Tien minuten per dag is prima. Je zult zien dat dit echt zijn vruchten gaat afwerpen.

Succes!

Petra Fränzel 

    Comment Section

    11 reacties op “Verbeter het automatiseren van rekenen met 10 minuten per dag


    Door Chantal op 19 januari 2017

    Hoi Maaike , bedankt voor de info. Mijn dochter van 6 jaar zit nu in groep 3 en heeft ook erg moeite met rekenen maar op deze manier kunnen we goed met haar oefenen bedankt voor de tips.


    Door Marc Sprengers op 19 januari 2017

    Bedankt voor de wijzen woorden , wij zijn allen beiden werkende ouders en iedere ondersteuning die wij kunnen krijgen pakken win met beiden handen aan.
    Dit was een prima uitleg en een gaan er mee aan de slag.


    Door Gert op 19 januari 2017

    Hallo Maaike, hartelijk dank voor de info. Heel handig om op deze manier te oefenen met mijn zoon die nu in groep 4 zit. Geweldig!


    Door Jis op 19 januari 2017

    Goed artikel, maar ik mis nog een aantal punten. Beelddenkers bijvoorbeeld hebben ook moeite met automatiseren. Zij leren namelijk niet door herhalen, herhalen, herhalen (waar ze ook een enorme hekel aan hebben), maar op hun eigen manier. Zij leren onder andere door gelijktijdig te bewegen. Laat ze dus lekker springen of gooi een bal naar het kind op het moment dat het antwoord moet geven op de vraag. Mijn overtuiging is dat dit sowieso beter werkt voor alle kinderen.


    Door marga op 9 maart 2017

    Ik merk dat bij onze dochter ook. Herhalen vindt ze verschrikkelijk en met bewegen gaat het beter. Ze is misschien ook wel een beelddenker.


    Door Vivien Pieternella op 20 januari 2017

    Hoi, Maaike bedankt voor de info zo kan je kunnen wij op de juiste manier ons zoon helpen echt fijn ik ben er echt blij mee we hebben nu een houvast


    Door Vivien Pieternella op 20 januari 2017

    Hoi, Maaike bedankt voor de info zo kunnen wij op de juiste manier ons zoon helpen echt fijn ik ben er echt blij mee we hebben nu een houvast


    Door Rudy op 20 januari 2017

    Zeer waardevolle stof. We zitten momenteel in het buitenland en de kinderen moeten in een ander taal ineens ook normaal goed kunnen rekenen. We proberen ze thuis zelf te helpen, maar hebben zelf houvast nodig. Dit artikel geeft veel inzicht. Dank!


    Door Liesbeth op 3 februari 2017

    Voor beelddenkers ook erg lastig..hebben.hun eigen rekenmethodes en vinden het 3-stappenplan juist erg onhandig.. Helaas is er voor deze kinderen op de scholen nog weinig bekend en worden ze daar niet in begeleid.


    Door Lian op 24 februari 2017

    Wat ik mis bij oorzaak is dat je kind hoogbegaafd kan zijn. Doordat hij veelal gebruik maakt van het zoogdierenbrein komt het goede antwoord er wel. Maar het automatiseren gebeurt in het reptielenbrein. Dat moet bij HB kinderen aangewakkerd worden, want anders gebeurt het niet.
    Verder heel prettig artikel waar we mee aan de slag gaan.
    Zie filmpje Tijl Koenderink over reptielenbrein op YouTube.


    Door Maria op 19 juni 2017

    Ik vind het echt fantastisch dat je kinderen en ons als ouders zo ondersteunt en handvatten biedt!

    Plaats een reactie


    *