HTE rekenen met het HTE-schema

Is jouw kind wel eens thuis gekomen met afkortingen en rekenschema’s (zoals het HTE schema) waarvan je niet direct wist wat het betekent? Tegenwoordig krijgen de kinderen op de basisschool op een andere manier rekenles dan je zelf waarschijnlijk kreeg. Alles draait om handige strategieën waarbij je vooral ook rekeninzicht nodig hebt. Als het rekeninzicht van je kind niet zo groot is, dan kunnen handige hulpmiddelen een uitkomst zijn. Zo kan je kind toch die complexe sommen met die grote getallen uitrekenen.

In dit artikel bespreken we het HTE schema. Wat betekent dit precies en hoe kun je het inzetten tijdens de rekenles? Als ouder is het handig om dit te weten, zodat je goed kunt aansluiten bij de manier waarop je kind het rekenen op school krijgt uitgelegd. Zo kun je je kind ook eenvoudig een handje helpen tijdens het maken van huiswerk.

HTE schema uitleg

HTE schema, wat betekent dat nu precies?

De letters HTE staan voor H = Honderdtallen, T = Tientallen en E = Eenheden.

HTE schema

Al vanaf groep 3 leren kinderen dat getallen verschillende waardes hebben. Een 2 is niet hetzelfde als 20 of 200. En het getal 38 bestaat uit 3 tientallen en 8 eenheden. En in het getal 406 zitten 4 honderdtallen, 0 tientallen en 6 eenheden.

In het lokaal zie je daarom ook vaak een getallenlijn hangen. Soms van 0 tot 20, maar vaak ook van 0 tot 100. Door het ophangen van zo’n getallenlijn, leert je kind inzicht krijgen in de positie van een getal. Je kind kan met zijn ogen de getallen volgen en herkennen dat een eenheid steeds wordt herhaald na het wisselen van een tiental. Begrijpen dat er verschil is tussen eenheden, tientallen en honderdtallen is dus een belangrijke voorwaarde om te kunnen werken met het HTE schema.

Maar hoe werkt dit schema nu precies?

Vanaf midden groep 5 leert je kind onder elkaar optellen en aftrekken. We noemen dit ook wel cijferend rekenen. Sommige scholen kiezen ervoor om dit eerder of later te doen. Dat hangt ook een beetje van de rekenmethode af, die de school gebruikt.

Om het cijferend optellen en aftrekken handig uit te leggen, wordt vaak gebruik gemaakt van het HTE schema. Op deze manier kun je vooral grote getallen handig uitrekenen.

HTE schema plussommen

Laten we eens kijken naar een voorbeeld van een optelsom, waarbij gebruik wordt gemaakt van het HTE schema.

We nemen de som 135+214

HTE schema plussommen

In bovenstaand schema zie je dat alle getallen precies onder elkaar staan, de eenheden, de tientallen en de honderdtallen. Dat is belangrijk! Als je je kind wilt helpen met het schema, is het dus belangrijk dat je dit duidelijk uitlegt. Het schema is daarom ook een handig hulpmiddel om de getallen op de juiste manier onder elkaar te zetten.

Vervolgens leer je je kind bij de eenheden te beginnen. Je zegt: “we beginnen bij de eenheden en rekenen uit hoeveel 5+4 is. Het antwoord schrijf je er precies onder, 9”.
Vervolgens ga je door naar de tientallen en je zegt: “nu gaan we naar de tientallen. Hoeveel is 3+1. Juist, het antwoord is 4, schrijf maar op”.
Tot slot ga je naar de honderdtallen en je zegt: “als laatste gaan we naar de honderdtallen en reken je uit hoeveel 1 + 2 is. Het antwoord is 3, goed zo, schrijf maar op”.

Nu staat het antwoord van de som in het schema. Laat je kind het antwoord hardop zeggen, 349.

Bij dit voorbeeld zijn zowel de eenheden, de tientallen en de honderdtallen aan bod gekomen.

Om een stapje verder te gaan in een wat complexere som, nemen we het voorbeeld van de som 49+23

HTE schema voorbeeld

Bij deze som begin je ook weer bij de eenheden. Dus, 9+3=12. Nu is het belangrijk dat je je kind leert om de 2 van 12 op te schrijven, dat is namelijk de eenheid in het getal 12. De 1 van het tiental wordt als geheugensteuntje boven de 4 geschreven. Dan ga je naar de tientallen. Er staat nu 1 + 4 + 2. Benadruk dat dit de tientallen zijn en dus eigenlijk 10+40+20. Het antwoord is 7 en als tiental 70, je schrijft de 7 op. Nu staat er 72. Laat je kind het antwoord ook weer hardop zeggen. Dan hoort je kind dat de 2 een 2 is en de 7 het getal 70 is.

Het gaat er dus vooral om dat je kind begrijpt wat het aan het doen is. Door als ouder hardop te benoemen wat je doet en wat de getallen betekenen, leer je je kind dit op de juiste manier te doen.

Werkbladen Groep 5 Rekenen (Gratis)

Werkbladen Groep 6 Rekenen (Gratis)

HTE schema minsommen

Bij de minsommen gaat het met de eenvoudige sommen eigenlijk precies zo. Het wordt wat ingewikkelder als er geleend moet worden bij de getallen. Maar laten we eerst een eenvoudige minsom volgens het HTE schema uitrekenen.

We nemen de som 79-45

HTE schema minsommen

Net als bij de plussommen begin je ook hier weer bij de eenheden. Je zegt: “hoeveel is 9-5?” Het antwoord 4 schrijf je eronder. Dan ga je naar de tientallen en zegt: “nu de tientallen, hoeveel is 7-4, goed zo, 3. Welk getal staat er nu? Juist, 34”.

Het wordt wat ingewikkelder bij het volgende voorbeeld:

We nemen de som 32-15

HTE schema minsommen voorbeeld

Ook hier begin je weer bij de eenheden. Je zegt: “hoeveel is 2-5? Oh jee, dat kan niet! Nu moeten we gaan lenen bij de buren, de tientallen want die hebben nog genoeg! We lenen één tiental, dus 10. En die doen we bij de 2. Nu hebben we dus het getal 12!” Maak hier dus duidelijk dat er een tiental wordt geleend en bij de eenheid wordt opgeteld. “Hé, nu kunnen we weer verder want hoeveel is 12-5? Juist, 7!” Schrijf op de 7.
Nu ga je door naar de tientallen. Van het getal 3 heb je een tiental geleend, dus zijn er nog 2 over. De som wordt nu 2-1=1. Je schrijft de 1 op. “Welke antwoord staat er nu? Juist, 17”

We zullen ook nog een voorbeeld geven met honderdtallen waarbij geleend moet worden.

We nemen de som 425-247

voorbeeld schema som

Begin weer bij de eenheden zoals altijd en zeg: “hoeveel is 5-7? Oh, we zien het al, dat kan niet dus we gaan weer lenen bij de buren”. Van het tiental 2 leen je weer één tiental waardoor het getal 5 nu 15 is geworden. “Nu kunnen we wel aftrekken, namelijk 15-7=8, schrijf op 8”.
Vervolgens ga je naar het tiental. Er is al een tiental van de 20 af dus blijft er nog over 1, oftewel 10. Je zegt: “hoeveel is 1-4? Oh jee, dit kan ook niet, we moeten weer naar de buren!”. Vervolgens ga je naar het honderdtal en leent daar één honderdtal. De 1 (10) wordt nu 11 (110) en de som wordt 11-4=7 (110-40=70), schrijf op de 7.
Tenslotte ga je nog naar de honderdtallen. Van de 4 is al een honderdtal geleend, dus daar blijft over de 3 (300). De som wordt 3-2=1 (300-200=100). Schrijf op 1. Het antwoord op de som is 178.

Zorg ervoor dat je als ouder een paar keer hardop voordoet wat je doet. Denk dus hardop en laat je kind meeluisteren. Door het goede voorbeeld te geven volgt je kind en zal hij makkelijker jouw instructie overnemen.

Oefen dit een paar keer achter elkaar tot je kind het zelf kan. Benadruk steeds dat het hier om eenheden, tientallen en honderdtallen gaat, maar dat je dus met hulp van dit HTE schema de som makkelijker kan uitrekenen door de getallen te lenen en klein te houden.

HTE schema werkblad leeg

Om je kind te helpen is het handig om een voorbeeld in een leeg schema te zetten, zo kan je kind steeds weer even teruggrijpen naar het voorbeeld. Ook kun je het lege HTE schema gebruiken om je kind te laten oefenen met zowel plus- als minsommen. Als je het lege werkschema print kun je het daarna plastificeren. Met een whiteboard stift kun je dan het schema steeds weer opnieuw invullen en weer schoonvegen.

HTE schema werkblad leeg

DHTE schema

Als je kind eenmaal het HTE schema begrijpt, zal de overstap naar het DHTE schema niet zo groot zijn. Hierbij gaat je kind ook duizendtallen toevoegen.

Laten we even kijken naar de voorbeeldsom 934+315

DHTE schema

Begin bij de eenheden, 4+5=9, schrijf op 9. Vervolgens ga je naar de tientallen, 3+1=4, schrijf op 4. Dan naar de honderdtallen, 9+3=12. Maak hierbij duidelijk dat je dus eigenlijk 900+300 bij elkaar optelt en dat dat 1200 is. Dat betekent 2 honderdtallen (200) en 1 duizendtal (1000). Merk op dat er nu dus een duizendtal bij is gekomen. Je schrijft de 2 van het honderdtal onder de honderdtallen en de 1 van de duizend schrijf je er links naast. Er is nu dus een duizendtal bij gekomen. De D staat nu ook in het schema.

Tot nu toe hebben we steeds twee getallen opgeteld, maar je kunt natuurlijk ook meerdere getallen bij elkaar optellen.

Bijvoorbeeld 3362+868+13+8

DHTE ingevuld

Laat je kind deze getallen eerst goed onder elkaar zetten en benoem wat de waarde is. Is het een duizendtal, een honderdtal, een tiental of een eenheid?
Vervolgens ga je de getallen optellen en begin je uiteraard weer bij de eenheden. Je zegt: “2+8+3+8=21. Ik schrijf de 1 op, want dat zijn de eenheden en de 2 schrijf ik boven de tientallen”.
Vervolgens ga je naar de tientallen en zegt: “6+6+1+de 2 die erbij is gekomen is 15”. Schrijf de 5 op en de 1 schrijf je boven de honderdtallen. Dan ga je door naar de honderdtallen en zegt: “3+8+ de 1 die erbij is gekomen is 12”. En je schrijft de 2 op en schrijft de 1 boven het duizendtal.
Tot slot ga je naar de duizendtallen. In dit geval is dit alleen de 3+ de 1 die erbij is gekomen, dus 4. Je schrijft de 4 op. 

Blijf iedere stap hardop benoemen zodat je kind jouw gedachte kan volgen.

Uiteraard kun je het schema nog meer uitbreiden met tienduizendtallen, honderdduizendtallen en miljoen. Het principe van het optellen en het aftrekken blijft steeds hetzelfde. Als je kind eenmaal door heeft hoe het werkt, dan zul je merken dat de grootste sommen geen enkel probleem meer zijn en zal je kind wellicht verbaasd zijn hoe goed hij grote getallen kan uitrekenen!

Bekijk ook deze andere onderwerpen:

Marja Wouda

Marja (MSEN) is Remedial Teacher, Intern Begeleider, Kindercoach en behaalde een Bachelor of Education (PABO) en een Master SEN.

Gerelateerde artikelen

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *