Wat zijn signaalwoorden?

Signaalwoorden zijn woorden die zinnen en alinea’s met elkaar verbinden. Ze geven een hint over wat er gaat komen in een tekst: een uitleg, een reden, een tegenstelling of een opsomming.

Eigenlijk kun je ze zien als wegwijzers. Ze laten je kind zien hoe de tekst in elkaar zit.

Voorbeelden zijn woorden zoals ‘maar’, ‘omdat’ en ‘want’. Het woord ‘signaal’ betekent hier gewoon een seintje: een teken dat er iets belangrijks volgt. Door goed op deze signalen te letten, begrijpt je kind de tekst beter.

Waarom zijn signaalwoorden belangrijk?

Signaalwoorden helpen je kind om een tekst te begrijpen. Ze laten zien dat zinnen bij elkaar horen. Dat is belangrijk bij begrijpend lezen.

Als je kind signaalwoorden herkent, leest het niet alleen losse zinnen. Het ziet ook de verbanden tussen de zinnen. Zo wordt lezen actiever en makkelijker.

Bijvoorbeeld: als je kind het woord ‘eerst’ tegenkomt, weet het dat er waarschijnlijk ook een ‘daarna’ en misschien zelfs een ’tenslotte’ volgt. Bij het woord ‘omdat’ weet je kind dat er een reden komt.

Veel kinderen vinden dit lastig en dat is helemaal oké. Je hoeft dit niet perfect te begrijpen om je kind goed te helpen.

Wil je gestructureerd oefenen met alle strategieën voor begrijpen lezen? Met dit volledige pakket kun je uitgebreid oefenen:
Oefenpakket Begrijpend Lezen Groep 6 oefenboek + videobijles
Oefenpakket Begrijpend Lezen Groep 7 oefenboek deel 1 en deel 2 + videobijles
Oefenpakket Begrijpend Lezen Groep 8 oefenboek deel 1 en deel 2 + videobijles

Soorten signaalwoorden en hun functie

Er zijn verschillende soorten signaalwoorden. Ze hebben allemaal een eigen taak in de tekst. Hieronder vind je de belangrijkste categorieën:

Opsomming

Deze signaalwoorden geven aan dat er een reeks of volgorde komt:

• eerst, daarna, vervolgens, tenslotte, uiteindelijk
• ten eerste, ten tweede, ten derde
• bovendien, daarnaast, verder, ook

Praktisch voorbeeld:
In de video over freerunning zegt de tekst:

‘Als je begint met freerunning, oefen je eerst de makkelijke sprongen. Daarna maak je de sprongen steeds moeilijker. Uiteindelijk kun je ook de salto’s proberen.’

Door op ‘eerst’, ‘daarna’ en ‘uiteindelijk’ te letten, begrijpt je kind de volgorde.

Reden of uitleg

Deze signaalwoorden geven een verklaring of reden. Bijvoorbeeld:

• omdat, want, doordat, aangezien
• namelijk, immers, dat wil zeggen
• daarom, daardoor, dus

Voorbeeld:

‘Jip is boos, omdat hij niet naar buiten mag.’

Het woord ‘omdat’ vertelt waarom Jip boos is.

Tegenstelling

Deze woorden laten zien dat er iets tegenovergestelds volgt. Bijvoorbeeld:

• maar, echter, toch, daarentegen
• hoewel, ondanks, desondanks
• aan de ene kant… aan de andere kant

Voorbeeld uit de video:

‘De winkel gaat pas om half 10 open, maar tante Rosa heeft ons verteld dat ze altijd vroeger is.’

Het woord ‘maar’ geeft hier een tegenstelling aan.

Conclusie of oplossing

Deze woorden laten zien wat het gevolg is of dat iets wordt afgerond. Bijvoorbeeld:

• dus, daarom, daardoor
• kortom, samenvattend, concluderend
• ten slotte, uiteindelijk

Hoe herken je signaalwoorden in een tekst?

Signaalwoorden leren herkennen kan je kind oefenen. Het helpt om te beginnen met korte voorbeelden. In de video worden 2 voorbeelden gebruikt om te laten zien hoe je signaalwoorden kunt opsporen:

Voorbeeld 1: Freerunning-tekst
De woorden ‘eerst’, ‘daarna’ en ‘uiteindelijk’ geven de volgorde van het oefenen aan. Zo ziet je kind hoe het leren van freerunnen in stappen gaat.

Voorbeeld 2: Een dagje helpen in de winkel

• ‘maar’ → geeft een tegenstelling aan tussen wanneer de winkel opengaat en wanneer tante Rosa er is
• ‘omdat’ → geeft de reden waarom tante Rosa er vroeger is
• ‘want’ → legt uit waarom tante Rosa blij is met de hulp

Door op deze woorden te letten, begrijpt je kind beter wat er gebeurt en wat het verband is tussen de zinnen.

Praktische tips om signaalwoorden te oefenen

Wil je je kind thuis helpen? Dit werkt goed:

• Laat je kind signaalwoorden onderstrepen of markeren in een tekst.
• Vraag welke functie het woord heeft: reden, tegenstelling, opsomming of conclusie.
• Begin met korte teksten en bouw langzaam op naar langere of moeilijkere teksten.
• Maak er een spelletje van: wie vindt de meeste signaalwoorden?
• Laat je kind zelf zinnen maken met verschillende signaalwoorden.

Het belangrijkste: het vinden van signaalwoorden is geen doel op zich. Het is een hulpmiddel om de tekst beter te begrijpen. Samen rustig oefenen helpt vaak al heel goed.